Thứ trưởng Nguyễn Minh Vũ chủ trì Toạ đàm quốc tế về tự do hàng hải tại Trụ sở Liên hợp quốc

Ngày 16-6-2026, tại Trụ sở Liên hợp quốc ở New York (Mỹ), Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ đã chủ trì Toạ đàm quốc tế "An toàn, an ninh và tự do hàng hải: Luật pháp, thách thức và Hợp tác giữa các quốc gia" bên lề Hội nghị lần thứ 36 các Quốc gia thành viên Công ước Liên hợp quốc về Luật biển (SPLOS 36) do 12 nước nòng cốt Nhóm Bạn bè Công ước Luật biển (GoF UNCLOS) tổ chức, với sự phối hợp, đồng bảo trợ của 5 nước thành viên khác. Toạ đàm thu hút hơn 120 đại diện các nước tham dự, phát biểu, trong đó có Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Indonesia, Đại sứ, Trưởng Phái đoàn Singapore, Oman, cùng đại biểu các nước Anh, Pháp, Đức, Trung Quốc, Canada, Nam Phi, New Zealand, Indonesia, Malaysia, Philippines, Argentina, Senegal,… đại diện các tổ chức quốc tế, cùng học giả, chuyên gia từ khắp các khu vực trên thế giới.

Phát biểu khai mạc Toạ đàm, Thứ trưởng thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ, Trưởng đoàn Việt Nam tại SPLOS 36, nhấn mạnh bảo đảm an toàn, an ninh và tự do hàng hải không chỉ góp phần bảo đảm hoà bình, ổn định, trật tự trên biển, mà còn là nền tảng của thương mại, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và ổn định kinh tế toàn cầu. Với gần 90% lượng hàng hoá thế giới được vận chuyển bằng đường biển, việc bảo đảm thông suốt các tuyến hàng hải huyết mạch là thiết yếu đối với hoà bình và phát triển bền vững ở tất cả các khu vực. Thứ trưởng khẳng định Công ước Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS) đã tạo ra khuôn khổ pháp lý toàn diện để điều chỉnh hoạt động trên biển, bảo đảm cân bằng lợi ích giữa các quốc gia.

Giáo sư Alexander Proelss, Đại học Hamburg (Đức) cho rằng một trong những thành tựu thực tiễn quan trọng nhất của UNCLOS là thiết lập và điều chỉnh các chế độ qua lại trên biển, đặc biệt là quyền đi qua không gây hại trong lãnh hải và quyền quá cảnh qua các eo biển quốc tế. UNCLOS được đánh giá là đã tạo ra sự cân bằng chặt chẽ giữa chủ quyền của quốc gia ven biển và quyền tự do hàng hải của cộng đồng quốc tế, đồng thời vẫn cho phép một số ngoại lệ cần thiết như bảo vệ môi trường biển, phòng ngừa ô nhiễm.

Bà Nihan Unlu, Phó Trưởng Bộ phận Pháp lý, Tổ chức hàng hải quốc tế (IMO) đánh giá ngành hàng hải đang đối mặt với nhiều thách thức mới như căng thẳng địa chính trị, rủi ro an ninh mạng, số hóa và yêu cầu bảo vệ môi trường biển. Thành công của vận tải biển quốc tế phụ thuộc vào việc vận hành an toàn, an ninh và hiệu quả trong một khuôn khổ pháp lý thống nhất toàn cầu. IMO đã xây dựng và thường xuyên cập nhật hệ thống tiêu chuẩn toàn diện về an toàn, an ninh, cứu nạn, năng lực thuyền viên, bảo vệ môi trường, ứng phó các vấn đề mới như tàu tự hành, chứng nhận điện tử, đăng ký tàu giả mạo.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Indonesia Arif Havas Oegroseno cho rằng tự do hàng hải là một trong những quyền tự do lâu đời nhất trong luật pháp quốc tế, nhưng luôn phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và với tinh thần "tự do có trách nhiệm" theo UNCLOS. UNCLOS thiết lập sự cân bằng giữa quyền tự do hàng hải và quyền, nghĩa vụ của quốc gia ven biển; trong đó mọi chế độ qua lại trên biển đều gắn với nghĩa vụ tôn trọng luật pháp, môi trường biển và quyền lợi của các bên liên quan.

Qua thảo luận, các đại biểu, diễn giả đã làm rõ các chế độ pháp lý quan trọng như quyền đi qua không gây hại trong lãnh hải, quyền quá cảnh qua các eo biển quốc tế và các quyền tự do hàng hải, hàng không; vai trò then chốt của IMO trong xây dựng và thúc đẩy thực thi các tiêu chuẩn về an toàn, an ninh hàng hải. Toạ đàm ghi nhận các mô hình hợp tác khu vực, trong đó có Cơ chế hợp tác tại Eo biển Malacca - một mô hình hợp tác đáng chú ý về chia sẻ trách nhiệm giữa các nước ven eo biển này. Các nước chia sẻ quan điểm, tình hình tại nhiều khu vực biển khác nhau, đồng thời, kêu gọi đẩy mạnh đối thoại, xây dựng năng lực, chia sẻ dữ liệu và tăng cường phối hợp giữa các quốc gia, tổ chức quốc tế và các bên liên quan để bảo đảm an toàn, an ninh và tự do hàng hải.

Toạ đàm được tổ chức theo sáng kiến của Việt Nam với sự phối hợp, đồng bảo trợ của 16 nước trong và ngoài Nhóm nòng cốt Nhóm Bạn bè UNCLOS. Sự ủng hộ, tham gia đông đảo của các nước tại Toạ đàm một lần nữa khẳng định quan tâm chung của các nước đối với an toàn, an ninh và tự do hàng hải cũng như giá trị, vai trò của UNCLOS trong quản lý, sử dụng biển và đại dương nói chung và trong hợp tác giải quyết các thách thức mới nổi trên phạm vi toàn cầu.