Văn hóa giao thông thời... kẹt xe

TPHCM có bao nhiêu xe gắn máy? Có thống kê cho thấy có hơn 2,5 triệu chiếc. Con số ấy có thể cao hơn. Hãy tính một cách khoa học nhất, trong hơn 7 triệu dân của TP, gần như mọi công dân trưởng thành, có việc làm, đều phải có một chiếc xe gắn máy để đi làm. Đó là chưa kể số lượng sinh viên rất lớn học tập tại TP, mà đa số cũng phải dùng xe gắn máy. Bây giờ là thời điểm 2008, “TP xe máy” càng phát triển dữ dội, cộng thêm lượng ô tô ngày càng nhiều, tình trạng kẹt xe càng khủng khiếp.

Lơ mơ về luật giao thông

Đó là điều đáng ngại nhất. Cứ nhìn dân TPHCM đi xe máy cũng dễ dàng thấy điều đó. Người ta sẵn sàng dừng cán vạch tại đèn xanh đèn đỏ, sẵn sàng leo lên hè phố để quẹo phải khi bị nghẽn đường, sẵn sàng chạy lấn tuyến khi kẹt xe tại các ngã tư, làm cho tình trạng ùn ứ càng nghiêm trọng. Xin dẫn chứng một số hình ảnh dưới đây để bạn đọc thấy dân TP ta “rành” luật giao thông như thế nào:

Có bao nhiêu người bật đèn xi nhan khi qua đường? Ai cũng hiểu tín hiệu giao thông là ánh sáng, với xe gắn máy là đèn xi nhan. Nhưng có rất nhiều trường hợp qua đường, quẹo trái-phải, người điều khiển phương tiện giao thông không thèm bật đèn xi nhan, hình như người ta sợ... hao bình điện?! Đã không ít các trường hợp tai nạn giao thông cũng vì lỗi này.

Đậu bít đường quẹo phải. Ở TPHCM, tại đa số các ngã tư cho phép được rẽ phải. Nhưng tuyệt đại đa số khi có đèn đỏ, rất nhiều xe máy đậu bít lối rẽ phải. Có người am hiểu luật, không quẹo được đã bấm còi ầm ĩ để xin đường. Có trường hợp người xin quẹo phải hợp lệ nhưng bị người đậu xe bít lối rẽ phải cự nự, chửi bới. Cũng không ít các trường hợp... đánh nhau vì chuyện này!

Đi song đôi. Chuyện quá... bình thường trên phố, đặc biệt các học sinh, sinh viên. Thậm chí những người lớn tuổi cũng vi phạm lỗi sơ đẳng này. Lỗi này cực kỳ nguy hiểm, bởi khi bạn đi song đôi, có nghĩa là bạn đã chiếm nhiều diện tích đường, xe sau muốn vượt qua bạn, phải lách sâu bên trái, rất nguy hiểm. Thậm chí xe ba gác, xích lô cũng chạy song đôi!

Vượt phải. Luật giao thông quy định cấm vượt phải qua các phương tiện giao thông. Nhưng trên thực tế nhiều xe gắn máy cứ canh bên phải mà vượt qua với tốc độ cao, nếu người bị vượt lách xe qua phải (chuyện thường phải làm trong lúc giao thông) thì tai nạn là chuyện tất yếu. Nhiều “con hổ” vượt phải qua cả xe tải, xe chở container và “hổ” bẹp gí là chuyện cũng thường thấy...

Còn nhiều nữa không thể dẫn hết ra đây. Đành rằng khi thi lấy bằng lái xe, ai cũng học luật, làm bài kiểm tra về sự hiểu biết luật giao thông, nhưng chỉ là đối phó, xong là quên ngay và cứ chạy xe theo... bản năng!

Văn hóa và ý thức

Dẫu tự ái nhưng cũng phải khẳng định rằng ý thức tôn trọng luật giao thông của dân ta còn quá kém. Điều đó đồng nghĩa với việc xem thường tính mạng của mình và của cả người khác. Một khi ý thức còn kém thì rất khó xây dựng nên một nền tảng văn hóa giao thông đúng nghĩa. Ví dụ, nếu có ý thức văn hóa giao thông, thì không thể có chuyện một con “hổ” đã xỉn quắc cần câu vẫn điều khiển xe gắn máy về nhà.

Hình ảnh này thường thấy trên đường phố vào ban đêm, đặc biệt từ 22 giờ trở đi. Hoặc nếu có văn hóa giao thông, không có chuyện đánh nhau trên đường vì va quệt nhau. Người viết bài này từng dự một phiên tòa xử một vụ đánh nhau gây thương tích cũng vì vấn đề này.

Tự nhiên chưa xác định ai đúng ai sai qua một vụ va quệt nhỏ, hai bên đã lao vào nhau cấu xé đến nỗi gây thương tích nghiêm trọng và cùng dắt nhau ra tòa, để rồi vào nhà đá bóc lịch lãng nhách! Cũng không ít những cái chết tức tưởi do đánh nhau khi va chạm nhẹ trên đường phố. Ngày 12-2-2008, chúng tôi đã chứng kiến một vụ đánh nhau trên đường Võ Thị Sáu, đoạn gần ngã tư Đinh Tiên Hoàng - Võ Thị Sáu.

Một “con hổ” vượt phải sai luật, tông vào một người chạy xe máy khác, anh này lao vào “chiến đấu” với khổ chủ dữ dội đến nỗi người đi đường phải can ngăn nhưng cũng không được. May mà có anh công an mặc thường phục đến can ngăn (phải móc thẻ ngành gí vào mặt “con hổ” nọ mới can thiệp được). Những chuyện như vậy quá nhiều, cho nên khi TPHCM phát động năm nếp sống văn minh đô thị, có áp-phích cổ động cho việc hãy cư xử nhã nhặn với nhau nếu lỡ va quệt. Chuyện va quệt nhau trên phố là chuyện quá bình thường khi trên đường phố là một dòng chảy bất tận xe gắn máy, nhưng sao người ta vẫn sẵn sàng “xâm phạm cơ thể của người khác” một cách thô bạo; tại sao người ta không hiểu làm như vậy là có thể bị khởi tố hình sự?

Hãy tự trọng

Người nước ngoài đến TPHCM tỏ ra hết sức ngạc nhiên, vì sao những dòng xe gắn máy lúc nào cũng cuồn cuộn trên đường phố mà vẫn lưu thông được. Và họ đưa ra nhận xét rằng đó là văn hóa “tự nhường nhịn nhau”. Quả vậy, bạn hãy quan sát tại một ngã ba hay ngã tư không có đèn tín hiệu giao thông, các dòng xe tự điều chỉnh lẫn nhau để lưu thông.

Điều đó là sự thật. Ưu điểm này nên phát huy trong lưu thông để giải quyết hàng loạt lỗi mà chúng tôi nêu trên. Nhưng vấn đề cốt lõi là mỗi công dân khi tham gia lưu thông cần phải hiểu luật và tôn trọng luật giao thông, dù có cảnh sát giao thông hay không. Điều đó cần đến lòng tự trọng.

Văn hóa giao thông chỉ có thể xây dựng được khi mọi người đều nắm vững luật giao thông - mà điều này chúng ta còn thiếu. Việc xây dựng văn hóa giao thông như thế nào là vấn đề lớn, cần được nghiên cứu nghiêm túc. Nhưng trước hết, cần tổ chức lại việc học luật giao thông ở các trường dạy lái xe, các trung tâm sát hạch cấp giấy phép lái mô tô. Ngoài ra, cần tăng cường việc học luật giao thông ngay trong trường học, phải bắt đầu từ cấp 1, học nghiêm túc, coi như một môn chính khóa.

“Thời của kẹt xe” đang làm khổ mọi người dân, nhưng hãy đừng làm khổ nhau vì thiếu văn hóa giao thông.