Hoài Hà, dòng sông bị bức tử

Ngày 26-8-2007, Ủy ban Bảo vệ môi trường và tài nguyên Quốc hội Trung Quốc (TQ) đã công bố bản báo cáo về tình trạng ô nhiễm chất thải công nghiệp ở hai con sông Hoài Hà và Liêu Hà. Đây là hai con sông bị ô nhiễm nặng đe dọa 1/6 dân số TQ về mặt an toàn nước, theo ông Mao Nhược Bái, chủ nhiệm ủy ban này.

Ô nhiễm nặng nề

Hoài Hà - nằm giữa Dương Tử Giang và Hoàng Hà - là con sông đứng hàng thứ ba trong số 7 con sông lớn của TQ; dài hơn 1.000 km và nếu tính luôn các sông nhánh thì tổng cộng chiều dài lên đến 5.500 km. Năm 1994, Hoài Hà được đánh giá bị ô nhiễm chất thải công nghiệp cấp 5 là cấp nhiễm độc cao nhất, sản sinh nhiều làng ung thư cần phải làm sạch. Đó là lý do ra đời dự án kiểm soát ô nhiễm trên sông Hoài Hà. Dự kiến trong 10 năm, dự án này sẽ nâng cấp chất lượng nước trên toàn lưu vực Hoài Hà chủ yếu ở tỉnh An Huy và Sơn Đông.

Trong 10 năm ấy, Chính phủ TQ đã đầu tư 60 tỉ nhân dân tệ (khoảng 121.910 tỉ đồng) nhưng kết quả thật đáng buồn. Theo báo cáo của ủy ban nói trên, quá nửa các trạm đo đạc mức ô nhiễm dọc theo Hoài Hà cho thấy nước sông vẫn ở mức ô nhiễm cấp 5 là mức ô nhiễm cao nhất, nghĩa là không có sinh vật nào có thể sống sót, con người cũng không dám chạm nước và đương nhiên không thể dùng để tưới tiêu. Với kết quả này, ô nhiễm trên sông Hoài Hà đe dọa cả dự án dẫn nước Nam-Bắc từ Dương Tử Giang đến vùng đất khô cằn ở miền Bắc TQ thông qua lưu vực Hoài Hà.

Ông Mao Nhược Bái cho biết riêng tại thành phố Chu Khẩu thuộc miền Trung tỉnh Hà Nam, có đến 15/23 nhà máy đổ nước thải độc hại vào sông Hoài Hà một cách lén lút.

Hoài Hà vẫn đang than khóc

Theo dự án chống ô nhiễm trên sông Hoài Hà, tại tỉnh An Huy, sẽ đầu tư xử lý nước thải ở 8 đô thị. Các hạng mục đầu tư bao gồm xây dựng các trạm bơm, hệ thống cống phụ, liên thông cống nhà ở. Ngoài ra, ở hai thị trấn Quốc Dương và Lộc An sẽ xây dựng nhà máy xử lý nước thải. Trung tâm kiểm tra môi trường sẽ được trang bị máy móc hiện đại, tăng cường đội xe lấy mẫu. Các phòng thí nghiệm cấp đô thị cũng được hỗ trợ kỹ thuật, nâng cấp quản lý và đào tạo nhân lực. Tại tỉnh Sơn Đông, ba đô thị và hai huyện Từ Huyện, Nhật Triều cũng được đầu tư các hạng mục như trên.

Năm 2004, đáng lý phải có một cuộc tổng kết thành quả hoành tráng như ngày phát động dự án nhưng, theo báo chí TQ, mọi việc diễn ra không kèn không trống. Đầu năm 2004, Tân Hoa Xã cử một tổ điều tra gồm 3 phóng viên thực hiện một chuyến đi 30 ngày dọc theo hai bờ Hoài Hà. Họ phỏng vấn các nông dân và tự mình kiểm nghiệm tác hại của nước sông ô nhiễm. Sau đó, một bài điều tra dài đã được đăng trên trang web Tân Hoa Xã có tựa đề: Sau 10 năm thực hiện dự án chống ô nhiễm, Hoài Hà vẫn đang than khóc.

Bài báo viết: “Cuộc khảo sát phát hiện mức ô nhiễm trên sông Hoài Hà chẳng những không giảm mà còn tăng lên. Các chỉ số quan trọng về ô nhiễm đều đạt hoặc vượt những kỷ lục lịch sử. Chất lượng nước của 60% đất đai vùng lưu vực Hoài Hà đều bị ô nhiễm cấp 5. Các chất ô nhiễm đã trực tiếp thấm vào đất và hiện nay ngay các mạch nước ngầm ở độ sâu 40 m cũng bị nhiễm bẩn. Tình trạng ô nhiễm đã ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống 150 triệu dân”.

Cá chết vì ô nhiễm trên một con sông nhánh của Hoài Hà

Càng chống càng lún

Các phóng viên Tân Hoa Xã cho biết thêm từ năm 2000, mức ô nhiễm nước Hoài Hà tiếp tục tăng lên. Lấy ví dụ như COD, một chất gây ô nhiễm phổ biến và độc hại, bắt đầu từ năm 2000 tăng đều đặn 10% mỗi năm. Năm 2003, 1.232.000 tấn COD đã được đổ xuống sông. Trong khi đó, theo dự án chống ô nhiễm, năm 2000, chất COD phải giảm xuống còn 368.000 tấn.

Nói chung, năm 2003 đã có tổng cộng 4,369 tỉ tấn chất thải không qua xử lý đổ thẳng xuống sông. Amonia-nitrate, một chất gây ô nhiễm khác, cũng tăng lên. Năm 2003, đã có 121.000 tấn amonia-nitrate đổ thẳng xuống Hoài Hà, tăng 30% so với năm 1998.

Tại sao dự án chống ô nhiễm ở Hoài Hà thất bại? Theo ông Phan Nguyệt, Phó Giám đốc Cơ quan Bảo vệ môi trường nhà nước (SEPA) ở Bắc Kinh, có 4 nguyên nhân:

1. Các quan chức địa phương không đếm xỉa gì đến vấn đề môi trường khi lên kế hoạch phát triển kinh tế. Ông nói: “Vì tăng trưởng GDP, họ sẵn sàng cấp phép cho các dự án gây ô nhiễm nặng”.

2. Kinh phí cấp không đầy đủ. Dự án chống ô nhiễm ở Hoài Hà yêu cầu phải có 60 tỉ nhân dân tệ nhưng tính đến giữa năm 2004, ban quản lý dự án chỉ nhận được 33%. Theo kế hoạch, phải đưa vào hoạt động 85 nhà máy xử lý nước thải vào cuối năm 2005 nhưng kế hoạch này phá sản vì thiếu tiền.

3. Các ngành công nghiệp gây ô nhiễm nặng như giấy, hóa chất, nước giải khát, dệt và thực phẩm vẫn là các ngành công nghiệp trụ cột nuôi sống các tỉnh mà Hoài Hà chảy qua. Các ngành này đã đổ xuống sông 78,4% COD và 92,2% amonia-nitrate.

4. Ngoài ô nhiễm công nghiệp, ô nhiễm nông nghiệp cũng nghiêm trọng không kém và ngày càng gia tăng. Nông dân đã đổ thẳng 70% phân bón và thuốc trừ sâu xuống Hoài Hà và các sông nhánh.