Tương lai còn nhiều lối mở

Áp lực ấy không chỉ đè lên vai học sinh mà còn lan sang cha mẹ…

Một học sinh 15 tuổi trượt lớp 10 công lập chắc chắn sẽ buồn. Cha mẹ cũng buồn. Nhưng lúc này, người lớn cần bình tĩnh trước. Đừng vội la mắng, đừng quy kết "con kém" và tuyệt đối không nên biến một kỳ thi để định đoạt tương lai của đứa trẻ.

Tôi đã làm giáo dục nhiều năm và thấy một thực tế: điểm thi chỉ đo được một phần rất nhỏ năng lực của con người. Nó đo khả năng làm bài của vài môn học, trong vài buổi thi, ở một thời điểm nhất định. Nó hoàn toàn không đo được những năng lực tiềm ẩn như sự bền bỉ, lòng tự trọng, kỹ năng thực hành, óc tổ chức, năng lực giao tiếp hay phẩm chất làm người. Có em thi không cao nhưng bắt tay vào việc lại rất tốt. Có em chật vật với sách vở nhưng học nghề lại rất sáng dạ. Có em chỉ cần được đặt vào đúng môi trường là trưởng thành rất nhanh.

Vì vậy, nếu chưa đỗ vào lớp 10 công lập, các em vẫn còn nhiều ngã rẽ khác. Nếu gia đình có điều kiện, học THPT tư thục là một hướng đi. Nhưng cần chọn trường cẩn thận, đừng chỉ nhìn biển hiệu đẹp hoặc quảng cáo hay. Phải xem xét thực tế nền nếp học tập, đội ngũ giáo viên, môi trường bạn bè và cân nhắc khả năng tài chính để theo học đủ 3 năm.

Một hướng khác là giáo dục thường xuyên. Đừng mang định kiến coi đây là con đường "thấp kém". Với nhiều học sinh, một môi trường bớt áp lực thành tích lại giúp các em lấy lại nhịp độ học tập. Quan trọng là các em vẫn học văn hóa, vẫn thi tốt nghiệp và đường lên cao đẳng, đại học vẫn mở rộng nếu thực sự có quyết tâm.

Với những em thiên về thực hành, ngán kiểu học nặng lý thuyết, gia đình nên lựa chọn trung học nghề, trung cấp nghề. Xã hội không chỉ cần người có bằng đại học, mà rất "khát" thợ giỏi, kỹ thuật viên cứng tay, người làm dịch vụ chuyên nghiệp. Một em thạo nghề, chịu học hỏi, đam mê với nghề, có thái độ làm việc nghiêm túc hoàn toàn có thể sống đàng hoàng và tiến xa.

Các lớp kỹ năng nghề ngắn hạn như điện lạnh, sửa xe, nấu ăn, làm tóc, bán hàng online... cũng có thể là bước khởi đầu. Nhưng cần nhớ: học ngắn hạn chỉ là bước mở cửa. Không nên vì có chút kỹ năng ban đầu, kiếm được tiền sớm mà bỏ hẳn việc học văn hóa. Ở tuổi 15, các em vẫn cần được học tiếp, được rèn nếp sống và có người lớn kèm cặp.

Ôn thi lại cũng là một lựa chọn nhưng không dành cho tất cả. Chỉ nên tính đến khi điểm số không quá xa mức chuẩn, con thực sự quyết tâm, tâm lý đủ vững và gia đình có điều kiện. Tuyệt đối không bắt con ôn thi lại chỉ vì sĩ diện của người lớn.

Điều quan trọng nhất là đừng để các em rơi vào mặc cảm. Trượt vào trường công lập không có nghĩa là trượt thành công của cả cuộc đời. Các em mới 15 tuổi, đường đi còn rất dài. Người lớn hiểu biết lúc này không phải là người trách mắng nhiều nhất, mà là người biết đỡ con, an ủi con đứng dậy, giúp con nhìn nhận lại bản thân, tự tin để chọn một lối đi vừa sức và bước tiếp cho đàng hoàng.