Biệt ly

Biệt ly nhớ nhung từ đây

Chiếc lá rơi theo heo may

Người về có hay?

Biệt ly, sóng trên dòng sông

Ôi còi tàu như xé đôi lòng

Và mây trôi, nước trôi, ngày thăm trôi cùng nước trôi...

Một tình khúc buồn đến da diết, nao lòng và cũng đẹp đến nao lòng, da diết trên từng lời ca nốt nhạc. Dù bị cuốn theo những biến động của lịch sử, Biệt ly vẫn đứng vững trong lòng người ái mộ sau 60 năm đầy thăng trầm.

Trò chuyện với chúng tôi vào một chiều cuối năm 2004 ở Hà Nội, nhạc sĩ Dzoãn Mẫn nhớ lại: ''Tôi viết Biệt ly năm tôi vừa 20 tuổi. Hồi đó, cha tôi làm việc ở ga Hàng Cỏ, Hà Nội. Nhà ở gần ga nên tôi thường hay ra ga chơi. Tôi trực tiếp chứng kiến nhiều cuộc chia tay đầy nước mắt trên sân ga, nhất là những đôi trai gái yêu nhau nhưng vì hoàn cảnh phải ly biệt. Điều đó khơi dậy trong lòng tôi nhiều cảm xúc và tôi có ý định sáng tác một bài hát về đề tài chia ly. Nhưng phải đến mấy năm sau dự định ấy mới có cơ hội trở thành sự thật''.

. Hỏi: Thưa nhạc sĩ, có người cho rằng ông viết Biệt ly xuất phát từ một mối tình lãng mạn thời trai trẻ?

- Nhạc sĩ Dzoãn Mẫn: Không phải Biệt ly xuất phát từ một tình cảm cá nhân đâu. Tôi không ly biệt tiễn đưa một mối tình nào cả. Có thể dựa vào nội dung bài hát mà nhiều người suy đoán thôi. Tôi viết Biệt ly trong hoàn cảnh chính quyền thực dân Pháp tuyển mộ rất nhiều người Việt Nam sang làm thợ hoặc lính đánh thuê cho các thuộc địa khác của Pháp. Sân ga Hàng Cỏ bấy giờ sôi động hơn bao giờ hết, liên tục đưa đón tàu đi tàu về chuyên chở những chàng trai Việt lên đường tha hương. Người đi kẻ ở. Buồn lắm. Đau xót lắm. Cái không khí tiễn đưa "không hẹn ngày về" ấy đã tác động mạnh đến tâm cảm vốn day dứt của tôi. Và ca khúc Biệt ly đã nhanh chóng ra đời.

. Chắc ông còn nhớ ấn tượng lần đầu tiên tình khúc Biệt ly được biểu diễn chính thức? Ca sĩ nào đã thể hiện bài hát này?

- Lần đầu Biệt ly được công bố trước đông đảo khán giả là vào năm 1940 ở Hà Nội. Chị Phụng, một ca sĩ ở ngõ chợ Khâm Thiên, là người đầu tiên hát. Không còn nhớ rõ nghệ danh, tôi chỉ nhớ tên gọi thân mật chị Phụng - một giọng hát được nhiều người Hà thành yêu mến.

. Kể từ lần đầu tiên ấy cho tới nay, ông thấy những ca sĩ nào hát Biệt ly có hồn nhất, hay nhất?

- Tôi nghe khá nhiều ca sĩ hát Biệt ly nhưng có lẽ Lan Ngọc trong Nam và Thùy Dung ở ngoài Bắc là thể hiện được cái ý cái tình mà tôi muốn gửi gắm.

. Thưa nhạc sĩ, ông có chịu ảnh hưởng khuynh hướng sáng tác nào không?

- Có thể nói rằng, thế hệ những người làm âm nhạc chúng tôi là thế hệ tự học, tự mày mò, tự tìm kiếm. Chúng tôi không may mắn được học hành chính quy như các chị em sau này. Thời ấy, chúng tôi chủ yếu học và tham khảo văn hóa, âm nhạc Pháp. Nên có thể nói, cả thế hệ nhạc sĩ tiền chiến đều chịu ảnh hưởng âm nhạc Pháp, âm nhạc phương Tây. Giống như Đặng Thế Phong hay Đoàn Chuẩn, trước khi sáng tác nhạc tôi là một nhạc công biểu diễn nhiều nơi ở miền Bắc.

. Nghĩa là ông hoàn toàn tự học âm nhạc, không trực tiếp "thọ giáo'' một ông thầy nào?

- Ồ có chứ. Tôi có theo học một ông thầy dạy nhạc người Pháp tên là Banal, nguyên chỉ huy một dàn nhạc quân đội Pháp. Thời gian tôi theo học khoảng bốn tháng. Kiến thức đa phần là về phối âm phối khí. Tôi nhớ sau một thời gian dạy nhạc và nghe một vài tác phẩm đầu tay của anh em chúng tôi, thầy Banal có nhận xét đại ý rằng: Các anh làm nhạc theo khúc thức phương Tây, nhưng có cảm giác như đó vẫn không phải là phương Tây mà vẫn là của các anh!