Làm “nữ hoàng sân quay” đâu có dễ!

Vừa đóng máy quay bộ phim truyền hình nhiều tập Lẵng hoa tình yêu, đạo diễn Vinh Hương cứ thấp thỏm vì mớ công việc bộn bề: Tiếp tục làm hậu kỳ cho phim, rước con, kèm con học vì “ngày mai cháu thi giữa học kỳ”, nấu cơm, dọn dẹp nhà cửa để bù lại cho ba bố con khoảng thời gian chị vắng nhà theo đoàn làm phim. Dường như các nữ đạo diễn luôn mang tâm lý phải bù đắp thật nhiều cho gia đình sau mỗi chuyến đi xa. Những mối lo toan về miếng ăn giấc ngủ, việc học hành của chồng con có lẽ là một trong những lý do giải thích vì sao số lượng nữ đạo diễn điện ảnh quá ít ỏi. Vài thập kỷ trước, điện ảnh VN chỉ có duy nhất một nữ đạo diễn là NSND Bạch Diệp. Sau này, đội ngũ này có thêm Việt Linh, Vinh Hương, Hồng Ngân, Song Chi, Nhuệ Giang... và sắp tới sẽ bổ sung thêm hai gương mặt mới Ngọc Hiệp, Hồng Ánh. Phải yêu nghề lắm họ mới có thể vượt qua mọi trở ngại để trở thành “nữ hoàng sân quay”.

Khó theo đoàn vì... gánh nặng gia đình

Nổi lên với một vài phim, sau đó gần như bặt tăm trong chốn phim trường là tình trạng khá phổ biến của đội ngũ nữ đạo diễn điện ảnh VN. Nét tinh tế trong từng khuôn hình, sự tỉ mỉ trong từng thước phim là đặc điểm dễ nhận thấy nhất ở những “đứa con tinh thần” của họ. Thế nhưng, người ngoài thường chỉ căn cứ vào kết quả công việc mà đánh giá, mấy ai biết được sự có mặt của họ tại trường quay là cả một kỳ công bởi phía sau công việc ở chốn phim trường, mỗi nữ đạo diễn còn phải gánh thêm trọng trách của một người vợ, người mẹ. Với nữ, bước vào nghề đạo diễn đồng nghĩa với việc chấp nhận hy sinh, trong đó xa gia đình hằng tháng trời là hy sinh lớn nhất. Đạo diễn Vinh Hương tâm sự: “Những lần đi quay, mình nhớ và lo cho hai nhóc ở nhà lắm nhưng đành vậy”. Nếu các đấng phu quân hiểu và cảm thông, mọi việc sẽ nhẹ nhàng hơn. Nhưng không phải ai cũng “may mắn” như thế.

Bây giờ nghĩ lại, đạo diễn Song Chi không hiểu được nhờ đâu chị đã vượt qua hai năm tu nghiệp tại Ấn Độ rồi đến cả tháng trời lặn lội làm phim Phố Hoài tại Quảng Nam, Đà Nẵng bởi nỗi nhớ và lo lắng cho cô con gái nhỏ cứ canh cánh bên lòng. Với các đạo diễn nam, việc đi theo đoàn phim hằng tháng, hằng năm trời đã khó, nói gì đến nữ. Nếu hôm nào không có phân đoạn liên quan đến mình, diễn viên còn có thời gian để nghỉ ngơi đôi chút nhưng đạo diễn thì còn cả trăm việc không tên. Vì vậy, dù rất yêu nghề nhưng các chị thường “né” phim nhiều tập. Phải “dũng cảm” lắm đạo diễn Vinh Hương mới nhận thực hiện phim truyền hình Lẵng hoa tình yêu dài 20 tập.

Làm việc trong điều kiện khắc nghiệt

Suốt hai tháng quay Lẵng hoa tình yêu, đạo diễn Vinh Hương chỉ có thể về nhà vào những dịp cuối tuần vì lý do... say xe. Tối tối, sau khi mọi người lục tục kéo nhau về, giữa đồng trống chỉ còn lại mỗi đạo diễn và hai nữ nhân viên phục trang. Hai tháng bám trụ tại phim trường Củ Chi là hai tháng các chị “gắn bó” với cơm bụi, “nhiều lúc thèm đến cồn cào một bữa cơm gia đình”. Nhớ con quá, các chị dành chạy ào ra bưu điện gọi về nhà.

Khi thực hiện các phim Hương dẻ, Đối thủ, Cánh chim mặt trời – dưới cái nắng rát bỏng, mồ hôi nhễ nhại, các chị vẫn mãi miết làm việc, không ngại làn da sẽ đen đúa sau nhiều giờ phơi dưới nắng.

Với nam, việc ăn dầm nằm dề, băng rừng lội suối cùng đoàn phim dù sao cũng không đáng kể so với nữ. Đến tận lúc này, diễn viên Hồng Ánh vẫn chưa quên được những ngày chị cùng nữ đạo diễn Nhuệ Giang phải lội suối, trèo đèo, băng rừng cùng đoàn phim Thung lũng hoang vắng. Suốt thời gian đó, cả nữ đạo diễn lẫn nữ diễn viên phải sinh hoạt trong điều kiện vô cùng thiếu thốn tại một huyện vùng cao phía Bắc, dân cư thưa thớt, chợ gần nhất cách đó hơn 45 km. Đó là chưa kể đến những cảnh quay trong hang động tối tăm và cái lạnh cắt da cắt thịt mỗi khi đêm chuyển dần về sáng.

Niềm đam mê đã ăn sâu vào máu

Rất kỹ tính trong khâu chọn kịch bản nên các nữ đạo diễn thường ít nhận phim. Tốt nghiệp đạo diễn Trường Điện ảnh VN khóa đầu tiên (1988-1992) cùng với Lâm Lê Dũng, Nguyễn Vinh Hương, Tường Phương... nhưng gần chục năm sau, đạo diễn Song Chi mới tìm được kịch bản ưng ý từ một truyện ngắn của Quế Hương để rồi phim Phố Hoài ra đời. Sau Phố Hoài, bên cạnh công việc tại một tờ báo điện tử, hiện chị đang “thai nghén” đứa con tinh thần thứ hai của mình.

Công việc vất vả là thế nhưng đồng lương đạo diễn thường không tương xứng với những gì các chị đã bỏ ra. Đồng nghiệp vẫn chưa quên đạo diễn Vinh Hương một thời từng mướt mồ hôi bên xe hủ tiếu. Sau những ngày rong ruổi cùng đoàn phim, các chị lại quay về với những công việc ít nhiều có dính dáng đến nghệ thuật bởi theo Song Chi “cái nghiệp đạo diễn đã ăn sâu vào máu”. Hiện nay, Hồng Ngân đang công tác tại Ban Chuyên đề Đài Truyền hình TPHCM, Nhuệ Giang vừa lên đường sang Mỹ tu nghiệp, Vinh Hương làm biên tập tại TFS... Khi bước vào nghề, các chị đều dự cảm những gian nan đang chờ phía trước nhưng tất cả đều quyết theo đuổi đến cùng con đường đã chọn bởi với họ, “đạo diễn không phải là một nghề mà đó chính là niềm đam mê”. Theo họ, để trụ được với nghề, trước hết cần tự khẳng định mình. Ngoài khả năng điều hành công việc, nữ đạo diễn phải có cá tính, bản lĩnh để đứng vững trước những điều kiện, khó khăn, kể cả ánh nhìn có vẻ hơi xét nét của các cộng sự, vì vẫn còn đó (tuy không nhiều) định kiến của đồng nghiệp đối với các bóng hồng trong vai trò đạo diễn.