Một người Đức say mê văn học Việt

Duyên “tiền định” với nhà văn Nam Bộ

“Cuối năm 1993, tôi sang Việt Nam để nghiên cứu ngôn ngữ và văn học Việt Nam, trong túi tôi có một bức thư tay của một người bạn giới thiệu tôi với nhà văn Nguyễn Quang Sáng. Sau vài tháng học tiếng Việt, tôi đã gặp được nhà văn Nguyễn Quang Sáng lần đầu tiên tại trụ sở Hội Nhà văn...”. Tiến sĩ ngôn ngữ học Việt Nam người Đức Frank Gerke đã mở đầu bài tham luận của mình bằng lời kể về mối nhân duyên của anh với nhà văn Nguyễn Quang Sáng như vậy.

Khó ai có thể ngờ giám đốc phát triển kinh doanh của một công ty Đức (chi nhánh tại Việt Nam) như Frank Gerke lại là một người rất say mê nghiên cứu văn học Việt. Với Frank Gerke, văn học là một niềm say mê không thể lý giải. Từ bé, anh đã tiếp cận với văn học Pháp, Trung Quốc... Lớn lên, anh lại mong muốn mở rộng hơn tìm hiểu những nền văn học của châu Á và con đường của sự say mê khám phá đã đưa Gerke đến với văn học Việt Nam. Bắt đầu là một nghiên cứu sinh với đề tài So sánh văn học Việt Nam và văn học Trung Quốc hiện đại, Gerke có duyên may gặp được nhà văn Nguyễn Quang Sáng, rồi càng đọc tác phẩm của nhà văn Nam Bộ này, anh càng say mê khám phá.

Có thời gian quay trở về Đức, nhưng rồi “duyên nợ Việt Nam” đã khiến anh quay trở lại đất nước mà theo anh có nhiều dấu ấn này. Từ đó, Gerke đã dành một phần thời gian cho văn học Việt Nam, anh đọc và dần chuyển sang tiếng Đức các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Quang Sáng, như: Quán rượu người câm, Con mèo Fujita, Con ma da, Tôi thích làm vua… Ngoài ra, Gerke còn chuyển ngữ tác phẩm của nhà thơ Nguyễn Duy, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Bính, Hàn Mặc Tử... và cả ca khúc của Trịnh Công Sơn. Gerke cho biết, hiện anh đang chuyển ngữ tiểu thuyết Đất lửa sang tiếng Đức. Theo Gerke, Đất lửa là tác phẩm của nhà văn Nguyễn Quang Sáng khiến anh ngạc nhiên nhất vì khi viết, tác giả chỉ đang ở độ tuổi 20. Tác phẩm được viết khi nhà văn theo gia đình lập nghiệp tại rừng U Minh nên đẫm chất Nam Bộ. Nhờ có “vốn liếng” kha khá về ngôn ngữ của miền đất này (do anh dành thời gian đi thực tế nhiều tại các tỉnh miền Tây trước đây, đủ cho Gerke am hiểu tường tận phương ngữ của người Nam Bộ), Gerke đã không gặp quá nhiều khó khăn khi “đụng” phải nhiều từ ngữ “của riêng người Nam Bộ”. Riêng có một chi tiết khiến anh “đau đầu” phải trao đổi với tác giả là kiểu vấn thuốc rê của các cụ ngày xưa “thật là khó hiểu”. Đã hơn 10 năm kể từ ngày đầu Frank Gerke gặp gỡ nhà văn Nguyễn Quang Sáng, đến nay anh đã xem nhà văn như là một người bạn vong niên thân thiết.

Công dân Việt Nam Trịnh Công Long

Nhà văn Nguyễn Quang Sáng nói rằng bây giờ Frank Gerke đã giống người Việt Nam lắm rồi. Quả vậy, anh có thể giả giọng của một ông già Nam Bộ. Theo ông, Gerke luôn “chịu khó lăn lóc học ngôn ngữ ở quán xá, vỉa hè”, về miền Tây cũng chú ý lắng nghe những kiểu nói chuyện của người Nam Bộ.

Gerke kể: “Có lần về miền Tây, nhiều người gọi tôi “dzô đây làm vài ly” và tôi cũng đã trò chuyện thoải mái với họ. Người miền Tây thật giản dị và chân tình”. Có lẽ chính vì gần gũi và hiểu được cách sống, nếp nghĩ của người miền Tây mà Gerke có thể hiểu được những nhân vật được khắc họa trong tác phẩm của nhà văn Nguyễn Quang Sáng. Gerke nói vui rằng có khi vợ anh - một người Hà Nội - đọc truyện của Nguyễn Quang Sáng phải nhờ anh giải thích nhiều từ địa phương Nam Bộ. “Thế mới lạ!”- anh cười hóm hỉnh. Và sau những năm tháng được dịp tiếp xúc với người dân miền sông nước, Frank Gerke đã có một góc nhìn chân xác: “Người Nam Bộ lúc nào cũng cười. Dù phải gánh chịu cái khốc liệt của thời chiến tranh hoặc được hưởng cái hạnh phúc của hòa bình, người Nam Bộ vẫn tìm niềm vui trong chính đời mình, cố gắng tha thứ và thông cảm một cách thật thà cho những ai đã từng gây rắc rối cho mình”.

Frank Gerke đã chọn cho mình một cái tên Việt: Trịnh Công Long-Long bắt đầu từ năm sinh Giáp Thìn của anh, còn Trịnh Công là do cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đặt. Và sắp tới đây, Trịnh Công Long cũng sẽ xin nhập quốc tịch Việt Nam để chính thức trở thành công dân của đất nước mà anh chọn làm quê hương thứ hai.