Những vở kịch sống lâu bất ngờ

Khi vở diễn sưởi ấm con tim người xem

Có thể xem vở Dạ cổ hoài lang (Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ 5B) là vở kịch nói có số suất diễn cao nhất ở sân khấu phía Nam từ năm 1975 đến nay, với 440 suất, vượt qua con số kỷ lục 400 suất mà vở diễn Romania Dư luận quần chúng (CLB Sân khấu thể nghiệm) đã giữ được trong suốt nhiều năm ở cuối thập niên 80 và đầu thập niên 90. Ngay khi ra đời, tháng 12-1994, vở kịch Dạ cổ hoài lang đã trở thành một hiện tượng. Sân khấu 5B Võ Văn Tần lúc ấy đã tăng suất, tăng lịch diễn vẫn không sao đáp ứng kịp số người xem mỗi ngày đến xếp hàng rồng rắn để mua vé. Dạ cổ hoài lang (tác giả Thanh Hoàng, đạo diễn Nguyễn Công Ninh) kể chuyện hai ông già Nam Bộ - ông Tư và ông Năm - theo con sang sống ở nước ngoài mà vẫn hoài một nỗi nhớ quê. Một vở kịch được dàn dựng giản dị, trong một không gian sân khấu chật hẹp và vỏn vẹn chỉ có 4 nhân vật nhưng sao nó hoàn chỉnh đến lạ thường. Trong gần 10 năm qua, Dạ cổ hoài lang vẫn đều đặn đến với công chúng yêu kịch, tuy sức hút của vở đã có phần kém hơn do vắng những “người xưa” như Thành Lộc, Hồng Vân, Quốc Thảo.

Không xuất sắc tầm cỡ như Dạ cổ hoài lang song hai vở Mẹ yêu (kịch bản Hoàng Thanh Du, đạo diễn Đoàn Bá) và Cha yêu (kịch bản Thanh Hoàng, đạo diễn Nguyễn Công Ninh) của Sân khấu Kịch Sài Gòn vẫn là những vở chủ lực trong những năm gần đây. Mẹ yêu nói về thái độ của con cái trong việc phụng dưỡng mẹ già. Người mẹ (Hồng Nga) được những người con thành đạt phân công nhau nuôi dưỡng, nhưng không xuất phát từ lòng yêu kính mà từ sự hơn thua, tị nạnh. Không khí của vở nhìn chung là hài hước. Tất cả những hành động bất hiếu của những đứa con đều được phóng đại thành trào phúng, song chính nghệ sĩ Hồng Nga trong vai người mẹ đã phả cho vở nỗi đau của bi kịch không lời cũng như đã làm dịu đi cơn đau rát bằng một tình mẹ dịu ngọt. Ai xem cũng phải chạnh lòng.

Cũng một thông điệp về công ơn sinh thành, vở Cha yêu lại đem đến cho người xem một nỗi đau khác. Người cha đã chết từ lâu, song vì muốn anh trai ở nước ngoài vẫn tiếp tục gởi tiền về ăn xài, người em đã mướn một ông già làm cha giả để quay video gửi sang cho người anh và sự việc chỉ vỡ lở khi người anh đích thân về nước.

Cả ba vở kịch trên đều có một đặc điểm chung là kịch bản ban đầu chưa phải là kịch bản chất lượng cao, xét về góc độ chuyên môn. Nhưng là những kịch bản ẩn chứa được cái tứ hay, khai thác những tình cảm gần gũi mà con người thường hay quên nhất. Sự thành công của vở diễn là kết quả của sự lao động sáng tạo tập thể, trong đó, khả năng ứng tác của diễn viên nắm vai trò quan trọng và đạo diễn là người biết tận dụng ưu thế này để hoàn thiện vở.

Tác phẩm văn học hay - nền tảng của sự hấp dẫn

Số đỏ, Chí Phèo, Vợ khôn dạy chồng dại không chỉ là những vở đóng “mác” cho Sân khấu Kịch Phú Nhuận mà còn là “con bò sữa” nuôi sống sân khấu này trong suốt 4 năm qua, từ ngày thành lập cho đến nay, cho dù đây là những vở đã từng gây không ít băn khoăn về khả năng chuyển thể, kỹ thuật dàn dựng và trình độ diễn xuất. Song sức hút của những nhân vật tiếng tăm như Xuân tóc đỏ, bà phó Đoan của Vũ Trọng Phụng hoặc Chí Phèo, Thị Nở, chị Dậu, Bá Kiến... của Nguyễn Công Hoan khiến vở luôn đông khách. Khán giả tìm đến một phần vì tò mò muốn biết những nhân vật quá nổi tiếng trong văn học đó sẽ hiện ra bằng xương, bằng thịt trên sân khấu như thế nào, mặt khác cũng muốn được xem Hồng Vân tài nghệ “biến hóa” như phù thủy trong các vai bà phó Đoan, chị Dậu. Riêng vở Vợ khôn dạy chồng dại, tuy không khởi nguồn từ một tác phẩm văn học nổi tiếng nào song tác giả kiêm đạo diễn Doãn Hoàng Giang đã phóng tác dựa trên một câu chuyện dân gian và đã thổi vào đó một sức hấp dẫn của tính hài hước. Cả 3 vở trên đều mang đậm chất Bắc cổ xưa, một phong cách gần như “đặc sản” nên cho dù những vở này trên sàn diễn vẫn chưa được dư luận đánh giá là hoàn chỉnh, song người xem cũng dễ dàng bỏ qua.