Vai diễn để đời: Không có lớp trẻ

Hội chứng bắt chước

Điều mà các nghệ sĩ có tâm huyết với sân khấu cải lương luôn bức xúc trong những lần hội thảo về sân khấu cải lương là chất lượng đào tạo diễn viên cải lương ngày càng bị “khuôn mẫu hóa”. Sẽ không có vai diễn hay khi các sinh viên khoa cải lương cứ diễn rập khuôn phong cách diễn của các nghệ sĩ đi trước, dẫn đến các vai diễn của một số diễn viên trẻ na ná nhau. Hễ diễn vai Kiều Nguyệt Nga, Thái hậu Dương Vân Nga, cô Lựu là bắt chước NSƯT Bạch Tuyết; diễn vai Tô Ánh Nguyệt, Mạnh Lệ Quân, Tây Thi là rập khuôn NSƯT Lệ Thủy; diễn vai Nguyễn Trãi là cố tình diễn giống nghệ sĩ Minh Vương; diễn vai Nguyễn Địa Lô, Tô Hiến Thành là “photocopy” điệu bộ, thần sắc của NSƯT Thanh Tòng...

NSƯT Lệ Thủy vai Kim Anh và NSƯT Ngọc Giàu vai Bảy cán vá trong vở Đời cô Lựu

Ngay cả giọng ca, được xem là yếu tố hàng đầu trong nghệ thuật cải lương, các nghệ sĩ trẻ vẫn không tạo được nét riêng cho mình. Nên nhớ, thế hệ nghệ sĩ trước năm 1975 được đào tạo theo phương pháp truyền nghề, họ lớn lên bên cánh gà sân khấu các gánh hát học hỏi, đúc kết kinh nghiệm, thường xuyên rèn luyện cho nên giọng ca phát triển một cách tự nhiên, rồi qua sàng lọc để hình thành một phong cách ca, thậm chí tạo ra nhiều trường phái ca vọng cổ ấn tượng mà chỉ cần nghe một diễn viên ngâm nói lối trước khi vào vọng cổ cũng biết họ đi theo trường phái nào. Về giọng ca, thế hệ diễn viên trước 1975 đều có chất giọng riêng, không ai lẫn vào ai. Còn nghệ sĩ cải lương hôm nay hiếm có giọng ca độc đáo, riêng biệt, phần lớn đều bắt chước hoặc lẫn vào nhau. Thoạt nghe ít ai phân biệt được đó là giọng Kim Tử Long hay Kim Tiểu Long, Vũ Linh hay Vũ Luân...

Thiếu kiến thức, vốn sống

NSƯT Thanh Sang vai Trần Minh và NS Thanh Tú vai Nhuận Điền trong vở Bên cầu dệt lụa

Lỗ hổng về kiến thức nghề nghiệp khiến lớp nghệ sĩ trẻ không tạo được sự đột phá trong sáng tạo nghệ thuật để khắc đậm dấu ấn cho vai diễn. Bên cạnh đó, cách dàn dựng hiện nay cũng có nhiều vấn đề đáng bàn. Khó mà chấp nhận một số diễn viên ngôi sao áp đặt đạo diễn phải chiều theo ý mình. Thiếu kiến thức và đố kỵ nhau nên không ít nghệ sĩ tự ý viết thêm lời ca, cắt xén câu ca của tác giả nhằm đánh bóng vai diễn của họ của mình. Dù được tô điểm lòe loẹt nhưng vai diễn vẫn không để lại điều gì trong lòng khán giả. Hạn chế tiếp theo là cách lạm dụng trang phục, tùy tiện trong cách hóa trang, khiến cho vai diễn lai tạp đủ màu sắc.

Trình độ cảm thụ tác phẩm văn học của diễn viên trẻ cải lương hôm nay còn nhiều giới hạn ít diễn viên trẻ chịu đọc sách, báo nên vai diễn của họ thiếu sức sống. Đa số diễn viên đoạt HCV Trần Hữu Trang hôm nay bận quá nhiều sô diễn. Một số diễn viên cải lương chấp nhận ăn mòn hào quang của mình ở các trích đoạn cải lương cũ, những sô diễn ở quán bia vọng cổ... Họ chẳng để lại gì cho nghề ngoài những vai diễn nhạt nhẽo.

Do kịch bản còn yếu

Phải công nhận diễn viên sân khấu cải lương trẻ trưởng thành sau năm 1975 đã có nhiều nỗ lực. Trong họ vẫn có người ca hay, diễn giỏi, năng động và tài sắc. Vấn đề đặt ra ở đây là các tác giả không còn chăm chút kịch bản để có những vở diễn hay như một thời đã có: Đời cô Lựu, Tô Ánh Nguyệt, Thái hậu Dương Vân Nga, Bên cầu dệt lụa, Tiếng trống Mê Linh, Hòn đảo thần vệ nữ, Cây sầu riêng trổ bông, Tô Hiến Thành xử án... Từ khâu yếu kém kịch bản mà dẫn đến hiệu quả vở diễn không cao, vai diễn của lực lượng trẻ ít nhiều bị ảnh hưởng. Khi sân khấu cải lương thoát khỏi những căn bệnh trầm kha thì công tác dàn dựng, sáng tác và đào tạo đội ngũ diễn viên trẻ sẽ khá lên. Vai diễn để đời ắt sẽ xuất hiện.

Đạo diễn Nguyễn Hồng Dung - Phó Chủ tịch Hội Sân khấu TPHCM:

Chưa thoát khỏi cái bóng của thế hệ trước

Các bạn diễn viên trẻ đã chưa thoát khỏi những cái bóng của đàn anh, đàn chị, chưa dám liều mình cho những nhân vật và bứt phá cho nghề. Các bạn cũng chưa thấm sâu ý thức xem sân khấu là thánh đường, xem vai diễn như máu thịt của mình để vun đắp. Từ đó, diễn viên trẻ của sân khấu cải lương đã dễ dãi trong việc đầu tư cho vai diễn. Họ quên mất một nhân vật trong vở tuồng cách xa với một lớp diễn trong trích đoạn. Tình hình sân khấu gần đây không thuận lợi cho các bạn diễn viên trẻ có điều kiện tham gia vào vở diễn, mà chỉ dừng lại ở trích đoạn, lớp diễn, ca lẻ... cho nên họ cũng không có khái niệm về chọn vở, chọn vai cho phù hợp, đúng với sở trường của mình. Từ đó dẫn đến hiện tượng thiếu những vai diễn để đời .

Nhà giáo – NSƯT - đạo diễn Văn Thành:

Thiếu khát vọng

Điều quan trọng là diễn viên cải lương trẻ hôm nay thiếu khát vọng nên cứ bằng lòng với hiện tại. Tôi hay tin các HCV Giải Trần Hữu Trang hiện nay đang dựng lại vở Thanh Xà – Bạch Xà, tự dưng lại thấy buồn. Sao không dựng một kịch bản mới với hơi thở cuộc sống thời đại? Cải lương không cần phải nâng cấp cao siêu gì cả, chỉ cần nâng cấp con người, nâng cấp ý thức làm nghề là sẽ có nhiều vai diễn để đời.

Nghệ sĩ lão thành Kim Chưởng:

Vai trò người phân vai rất quan trọng

Mấy chục năm sống với cải lương với vai trò làm bầu, tôi có mấy suy nghĩ về cách tổ chức. Ngày xưa các thế hệ vàng của sân khấu cải lương, như: Diệp Lang, Bạch Tuyết, Phương Quang, Phượng Liên, Lệ Thủy, Tấn Tài, Phương Bình... lúc mới vào nghề cũng như các em bây giờ thôi. Các cô chú đó đã biết chắt lọc cái hay, cái tinh hoa để bồi bổ cho nghề. Vai trò của người phân vai tuồng rất quan trọng. Hồi xưa đoàn hát tôi có nhiều tác giả thường trực. Kế hoạch dàn dựng được đặt ra hằng năm. Vai diễn nào, dành cho ai và vào thời điểm nào được hoạch định chính xác. Vì thế mà các diễn viên đoàn của tôi ra mắt vở mới trong năm là lập tức cuối năm lãnh HCV Giải Thanh Tâm.