Vướng quy hoạch, người dân không thể sửa, xây nhà

Do vướng quy hoạch bauxite nên hàng ngàn hộ dân lâm vào cảnh nhà cửa xuống cấp nhưng không thể sửa hay xây mới.

Đất ở hợp pháp nhưng không được xây dựng

Các phường Nam Gia Nghĩa, Bắc Gia Nghĩa, Đông Gia Nghĩa (tỉnh Lâm Đồng) đang gặp nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế - xã hội. Nguyên nhân do vướng quy hoạch khoáng sản bauxite theo Quyết định số 866/QĐ-TTg ngày 18-7-2023 (gọi tắt là Quy hoạch 866).

Sau quá trình sáp nhập các đơn vị hành chính, phường Bắc Gia Nghĩa hiện có tổng diện tích hơn 250 km2. Tuy nhiên, diện tích chồng lấn với Quy hoạch 866 lên đến hơn 12.902 ha (hơn 129 km2), chiếm tới khoảng 51,5% diện tích tự nhiên của địa phương này. Trong đó, diện tích chồng lấn bao gồm cả khu trung tâm hành chính và nhiều khu dân cư hiện hữu đã định cư lâu đời.

Phường Nam Gia Nghĩa có diện tích tự nhiên gần 80,6 km2 nhưng diện tích bị vướng Quy hoạch 866 là gần 48,5 km2, chiếm hơn 60% (chủ yếu nằm ở xã Đắk R'Moan cũ sáp nhập vào).

Tại phường Đông Gia Nghĩa, diện tích bị chồng lấn quy hoạch bauxite là hơn 31 km2, chiếm khoảng 1/3 trong tổng diện tích tự nhiên gần 106 km2 của toàn địa phương này.

Việc phần lớn diện tích vướng Quy hoạch 866 khiến mọi hoạt động tại 3 phường gần như "đóng băng". Các địa phương đang thiếu cơ sở pháp lý thống nhất để có thể triển khai thực hiện các đồ án quy hoạch, đầu tư hạ tầng kỹ thuật và chuyển mục đích sử dụng đất. Thêm vào đó, quỹ đất phục vụ cho phát triển hạ tầng, công trình công cộng và mở rộng khu dân cư hiện nay còn rất hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển.

Đặc biệt, công tác xem xét cấp giấy phép xây dựng cho tổ chức, cá nhân đang gặp rất nhiều trở ngại do các khu đất đều nằm gọn trong ranh giới quy hoạch khoáng sản. Người dân dù sở hữu đất ở hợp pháp từ rất lâu nhưng lại không thể xây dựng nhà cửa mới, không thể sửa chữa nhà, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp.

Ông Trần Văn Nhật (người dân sinh sống tại phường Bắc Gia Nghĩa) cho biết ông có 3 người con, trong đó con trai lớn đã đến tuổi lập gia đình. Căn nhà hiện tại quá chật hẹp, không đủ ngăn thêm phòng nên ông dự tính tháo dỡ, xây mới để tính chuyện lấy vợ cho con. "Nhưng đi hỏi thì tôi mới biết nhà nằm trên vùng quy hoạch khoáng sản, tháo dỡ rồi sẽ không được xây lại" - ông Nhật buồn bã chia sẻ.

Không chỉ riêng khu vực 3 phường trung tâm nói trên, nhiều địa phương khác ở phía Nam của tỉnh Lâm Đồng như khu vực Bảo Lâm hay Bảo Lộc cũng đang gặp phải vướng mắc tương tự. Rất nhiều dự án, công trình, nhà ở người dân bị vướng Quy hoạch 866.

Đặc biệt, có nhiều căn nhà ở đã xuống cấp, người dân tự dỡ đi làm lại, nhưng chính quyền từ chối cấp phép vì đất nằm trên diện tích quy hoạch khoáng sản quốc gia.

Kiến nghị "cởi trói" không gian sinh tồn

Trước thực trạng trên, 3 phường trung tâm đã mạnh dạn đề xuất các sở, ngành liên quan tổ chức rà soát, điều chỉnh Quy hoạch 866. Hướng giải quyết là loại trừ khu dân cư hiện hữu, đất đô thị, hạ tầng không thể di dời; đồng thời phân định thật rõ khu vực dự trữ khoáng sản và khu vực ưu tiên phát triển đô thị. Trong khi chờ điều chỉnh, các phường mong muốn được phép chuyển mục đích sử dụng đất, cấp giấy phép xây dựng có điều kiện.

Đối với những kiến nghị của UBND các xã, phường, đặc khu (trong đó có 3 phường Nam Gia Nghĩa, Bắc Gia Nghĩa, Đông Gia Nghĩa); UBND tỉnh Lâm Đồng giao các cơ quan phối hợp chủ động xử lý theo đúng quy định. Những vấn đề vượt thẩm quyền phải nhanh chóng báo cáo cụ thể để UBND tỉnh thảo luận, cho ý kiến.

Trước đó, cuối tháng 3-2026 tại Hà Nội, ông Lê Trọng Yên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng, dự họp Hội đồng Thẩm định điều chỉnh quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản nhóm I giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 do đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì.

Tỉnh Lâm Đồng đề xuất giảm khoảng 65.000 ha quy hoạch bauxite và 2.200 ha quy hoạch titan ra khỏi quy hoạch. Hội đồng đã ghi nhận, cập nhật đưa ra khỏi quy hoạch hơn 40.000 ha bauxite. Sau đó, địa phương tiếp tục kiến nghị loại bỏ thêm hơn 25.000 ha, trong đó chủ yếu là các khu dân cư, công trình, dự án và khu vực khảo sát không có quặng.

Tại các kỳ họp HĐND tỉnh Lâm Đồng, cử tri nhiều địa phương kiến nghị Trung ương sớm tháo gỡ khó khăn, giúp người dân yên tâm phát triển kinh tế.