Áp lực vô hình tạo nên sự thay đổi

Từ việc thắt dây an toàn, dừng phương tiện chờ đèn đỏ đúng vị trí hay tuân thủ tốc độ..., mọi thứ đã trở nên quen thuộc. Thế nhưng, mỗi khi báo chí công bố danh sách phạt nguội, tôi vẫn không kìm được việc dò tìm biển số xe mình. Hành động ấy không xuất phát từ sự thiếu tự tin mà cho thấy một thực tế: Hệ thống camera giám sát, nhất là camera AI, đã và đang tạo ra "áp lực vô hình" nhưng hết sức hiệu quả đối với người tham gia giao thông.

Trước đây, việc chấp hành luật lệ giao thông của một bộ phận người dân thường mang tính đối phó. Nhiều người chỉ cho xe giảm tốc độ, đi đúng làn đường khi thấy bóng dáng CSGT. Khi vắng bóng lực lượng chức năng, những hành vi như tạt đầu xe, lấn làn... lại tái diễn như "thói quen". Nhưng giờ đây, mọi chuyện đã khác, hệ thống camera giám sát dày đặc tại các đô thị lớn và đường cao tốc đã giúp thay đổi "thói quen" này.

Sự thay đổi lớn nhất chính là cảm giác "luôn bị quan sát". Không còn là chuyện "may rủi" nếu bị CSGT xử phạt, người tham gia giao thông hiểu rằng bất cứ hành vi vi phạm nào cũng có thể bị hệ thống camera ghi lại. Công nghệ AI đã nâng tầm sự giám sát này. Không còn phụ thuộc hoàn toàn vào mắt thường, camera AI tự động nhận diện biển số, phân tích hành vi lấn làn, vượt đèn đỏ, thậm chí "soi" được việc thắt dây an toàn. Sự chính xác, lạnh lùng của máy móc đã triệt tiêu tâm lý "xin xỏ, nhờ vả" của người vi phạm trước đây.

Chính tâm lý "lo bị bêu tên", sợ nhận giấy phạt gửi về tận nhà đã tạo nên sự điều chỉnh hành vi mạnh mẽ. Việc báo chí công khai danh sách phạt nguội đóng vai trò như đòn bẩy tâm lý. Một người luôn chấp hành nghiêm túc luật lệ giao thông như tôi mà vẫn dè chừng thì những trường hợp thường vi phạm sẽ phải e ngại gấp nhiều lần.

Phạt nguội nhưng tác dụng lại rất "nóng". Việc này giúp thay đổi nhận thức ngay từ khi người tham gia giao thông bước lên xe, tạo ra thói quen quan sát biển báo thay vì chỉ chăm chăm xem có CSGT hay không. Khi biết rằng mọi giao lộ, mọi đường phố đều có thể có những "quan tòa" công minh, người điều khiển phương tiện buộc phải hình thành phản xạ tự giác tuân thủ luật lệ giao thông.

Sự minh bạch trong quy trình xử lý vi phạm qua hình ảnh cũng góp phần củng cố niềm tin của người dân vào pháp luật. Khi người dân thấy rằng mọi phương tiện vi phạm đều bị "mắt thần" soi chiếu và xử phạt như nhau, ý thức thượng tôn pháp luật sẽ tự nhiên được nâng cao. Không còn cảnh tranh cãi đôi co, quy trình xử lý trở nên văn minh hơn rất nhiều.

Tất nhiên, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, điều cốt lõi vẫn là yếu tố con người. Thế nhưng, trong giai đoạn "quá độ" để tiến tới sự văn minh trong giao thông, sự răn đe của công nghệ là cần thiết. Nó giúp nắn chỉnh những hành vi lệch lạc vào khuôn khổ, biến sự tuân thủ bắt buộc dần trở thành tự nguyện.

Việc chúng ta thỉnh thoảng giật mình kiểm tra danh sách phạt nguội là tín hiệu đáng mừng. Điều đó cho thấy "chiếc vòng kim cô" của pháp luật đang phát huy tác dụng, nhắc nhở mỗi người phải có trách nhiệm hơn với cộng đồng và sự an toàn của bản thân.