"Bắt tay" phát triển chuỗi giá trị bền vững

Ngày 10-4, tại Hà Nội, Liên minh Hợp tác xã (HTX) Việt Nam tổ chức Diễn đàn HTX Quốc gia lần thứ 3 năm 2026 với chủ đề "Kết nối kinh tế hợp tác với hệ sinh thái kinh tế tư nhân", khơi dậy vai trò và động lực phát triển của kinh tế hợp tác trong thời gian tới.

Chuỗi giá trị còn lỏng lẻo

Diễn đàn năm nay diễn ra trong bối cảnh Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW năm 2025, xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Trong hệ sinh thái đó, bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam, đặt vấn đề HTX sẽ đứng ở đâu, làm gì và liên kết như thế nào để cùng phát triển với khu vực kinh tế tư nhân?

Theo Liên minh HTX Việt Nam, tính đến tháng 3-2026, cả nước có khoảng 35.197 HTX với gần 7 triệu thành viên (bao gồm thành viên chính thức và thành viên liên kết). Trong đó, khoảng 78% HTX hoạt động hiệu quả; gần 4.700 HTX tham gia liên kết chuỗi giá trị và khoảng 2.600 HTX ứng dụng công nghệ cao.

Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam nhận định trong bối cảnh hiện nay, không một khu vực kinh tế nào có thể phát triển đơn lẻ. Doanh nghiệp (DN) cần vùng nguyên liệu ổn định và có tổ chức; người nông dân cần đầu ra bền vững và thị trường minh bạch; công nghệ cần môi trường ứng dụng thực tiễn; tài chính cần những mô hình kinh doanh khả thi và bền vững.

Chính vì vậy, sự kết nối giữa HTX và khu vực kinh tế tư nhân là tất yếu. HTX mang lại sức mạnh liên kết cộng đồng, khả năng tổ chức sản xuất quy mô lớn từ các hộ nhỏ và sự ổn định của vùng nguyên liệu; trong khi khu vực kinh tế tư nhân cung cấp công nghệ, năng lực quản trị hiện đại, nguồn vốn và khả năng tiếp cận thị trường.

"Khi hai lực lượng này được kết nối hiệu quả, chúng ta không chỉ tạo ra các giao dịch kinh tế mà còn hình thành các chuỗi giá trị mới, các mô hình hợp tác mới với những cơ hội phát triển bền vững cho hàng triệu người dân" - bà Vân nhấn mạnh.

Thực tế, thời gian qua đã xuất hiện nhiều mô hình hợp tác hiệu quả, từ HTX nông nghiệp liên kết với DN chế biến để nâng cao giá trị nông sản và mở rộng xuất khẩu; HTX du lịch cộng đồng kết nối với các nền tảng công nghệ để quảng bá hình ảnh địa phương; đến các HTX sản xuất thủ công tham gia thương mại điện tử để tiếp cận thị trường mới. Tuy nhiên, mối liên kết giữa HTX và DN vẫn còn lỏng lẻo.

Ông Lưu Văn Diễn, Chủ tịch HĐQT HTX cơ giới, xây dựng Vĩnh Thái (Khánh Hòa), bày tỏ lo ngại về rủi ro "bẻ kèo" trong liên kết chuỗi. Trong một số trường hợp, khi giá thị trường biến động, cả HTX và DN đều chịu áp lực điều chỉnh cam kết ban đầu. Nếu không có cơ chế ràng buộc và chia sẻ rủi ro rõ ràng, các liên kết rất dễ bị đứt gãy.

Đồng đầu tư, đồng phát triển!

Trong dòng chảy của nền kinh tế thị trường, mối liên kết giữa HTX và DN thường được ví như "cái bắt tay" sinh tồn. Ông Phạm Kim Tiến, Giám đốc HTX Nông nghiệp Sen Quê Bác (Nghệ An), cho rằng để trở thành đối tác tin cậy, trước hết HTX phải tự nâng chuẩn, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường.

Ở góc độ DN, Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn ThaiBinh Seed, nhấn mạnh để chuỗi giá trị phát triển cần có sự tham gia của cả HTX và DN. Muốn chuỗi giá trị mạnh thì bản thân HTX cũng phải mạnh.

Theo ông Báo, chuỗi giá trị bền vững không thể chỉ dựa vào các giao dịch mua bán ngắn hạn. Nếu chỉ dừng ở việc bao tiêu sản phẩm, mối quan hệ giữa DN và HTX sẽ luôn chịu áp lực từ thị trường và dễ đứt gãy khi có biến động. "Vì vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là bao tiêu, mà là "đồng đầu tư và đồng phát triển"" - ông Báo nói.

Thực tiễn kinh doanh cho thấy nếu DN muốn xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, sản phẩm đạt chuẩn quốc tế và truy xuất minh bạch, thì việc chỉ ký hợp đồng thu mua là chưa đủ. DN cần tham gia sâu hơn vào quá trình nâng cấp HTX, thực hiện chuyển giao công nghệ, tiêu chuẩn sản xuất...

Trong khi đó, GS-TS Hoàng Văn Cường, nguyên Phó hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Ủy viên Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội khóa XV, cho rằng Nhà nước cần có chính sách đặc thù để thu hút các DN "có tâm, có tầm" tham gia chuỗi liên kết với vai trò "đầu kéo". Đặc biệt, những DN đầu tư vào quá trình sản xuất của nông dân, góp phần nâng cao trình độ sản xuất và chia sẻ rủi ro, cần được hưởng các cơ chế đãi ngộ tương xứng.