Cân nhắc về quy định khấu trừ 10% thuế tại nguồn

Trong bối cảnh Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) 2025 sắp có hiệu lực, Bộ Tài chính đề xuất nâng ngưỡng thu nhập vãng lai phải khấu trừ thuế tại nguồn từ 2 triệu đồng lên 5 triệu đồng/lần chi trả, cao hơn so với phương án 3 triệu đồng được đưa ra trước đó. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng việc chỉ điều chỉnh con số vẫn chưa đủ, mà cần xem lại toàn bộ cơ chế khấu trừ 10%.

Theo quy định hiện hành, khi tổ chức, doanh nghiệp chi trả tiền công, thù lao cho cá nhân không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng dưới 3 tháng, nếu khoản chi trả từ 2 triệu đồng trở lên, đơn vị chi trả phải khấu trừ ngay 10% thuế TNCN trước khi thanh toán. Sau đó, bên chi trả cấp chứng từ khấu trừ cho người nhận để làm cơ sở quyết toán thuế cuối năm.

Điểm bất cập nằm ở khoảng cách thời gian giữa thời điểm khấu trừ và lúc nộp thuế vào ngân sách. Dù khấu trừ ngay tại thời điểm chi trả, doanh nghiệp lại chỉ nộp số tiền này vào ngân sách nhà nước khi quyết toán thuế vào quý I năm sau. Đồng nghĩa, người lao động bị tạm thu thuế trước và số tiền bị "chiếm dụng" kéo dài gần cả năm trời.

Ông Trần Việt Dũng, giảng viên đại học đã nghỉ hưu và đang nhận lời mời giảng dạy tại một số đơn vị, cho biết thu nhập vãng lai của ông năm 2025 khoảng 20 triệu đồng/tháng từ nhiều nguồn. Với các khoản thù lao từ 2 triệu đồng trở lên, bên chi trả đều khấu trừ ngay 10%. Mãi đến quý I/2026, các đơn vị này mới nộp số thuế đã khấu trừ vào ngân sách. Điều này có nghĩa trong nhiều tháng, người lao động mất quyền sử dụng số tiền thuế bị khấu trừ.

Với nhóm lao động tự do có thu nhập vãng lai từ thấp đến trung bình, tình trạng này càng bất hợp lý hơn. Anh Nguyễn Văn Tuấn, làm kế toán thời vụ tại TP HCM, cho biết thu nhập bình quân của anh khoảng 12-15 triệu đồng/tháng từ nhiều doanh nghiệp nhỏ. "So với mức giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng/tháng, tôi thuộc diện không phải nộp thuế nhưng vẫn bị khấu trừ 10% trước. Sau đó phải làm thủ tục quyết toán mới được hoàn thuế vào năm sau, vừa mất thời gian vừa thiệt về dòng tiền" - anh Tuấn phân tích.

Ngoài áp lực tài chính, người lao động tự do còn phải lưu giữ chứng từ, theo dõi thu nhập từ nhiều nguồn rồi hoàn tất thủ tục quyết toán. Với lao động lớn tuổi hoặc hạn chế về kỹ năng số, đây là thách thức không nhỏ. Về phía cơ quan thuế và doanh nghiệp, việc xử lý khối lượng lớn thông tin hoàn thuế không cần thiết cũng gây lãng phí nguồn lực đáng kể. Do đó, anh Tuấn kiến nghị nên nâng ngưỡng thu nhập vãng lai lên bằng mức giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng/tháng thì mới bị khấu trừ 10% thuế TNCN.

Trong khi đó, ông Nguyễn Ngọc Tịnh, Phó Chủ tịch Hội Tư vấn và Đại lý Thuế TP HCM, cho rằng dù nâng ngưỡng lên 5 triệu đồng hay thậm chí 15,5 triệu đồng/tháng, cơ chế hiện hành vẫn chưa giải quyết được vấn đề cốt lõi. Đó là số tiền thuế sau khi bị khấu trừ tại nguồn vẫn bị "giam" gần cả năm, vì đến quý I năm sau doanh nghiệp mới nộp vào ngân sách.

Theo ông Tịnh, cơ chế khấu trừ thuế tại nguồn cần được điều chỉnh theo hướng miễn khấu trừ 10% đối với những lao động tự do có thu nhập bình quân hằng tháng dưới mức giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng. Làm như vậy, nhóm này sẽ không bị chiếm dụng tài chính và không phát sinh thủ tục hoàn thuế không cần thiết.

Ông Tịnh cũng đề xuất ngành thuế nên yêu cầu các bên chi trả cung cấp chứng từ khấu trừ hằng tháng. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý tổng hợp dữ liệu để xác định nhóm lao động tự do nhận thu nhập vãng lai ở mức nhất định và không áp dụng khấu trừ 10% tại nguồn với nhóm này. "Việc này sẽ giảm đáng kể thời gian và thủ tục hành chính cho cả người lao động tự do có thu nhập thấp, doanh nghiệp chi trả lẫn cơ quan thuế trong việc quyết toán thuế TNCN" - ông Tịnh nhấn mạnh.