Tâm thức biển

Truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ kể rằng Lạc Long Quân thuộc loài Rồng, sống gần gũi với sông nước, biển cả. Chính Lạc Long Quân là chàng hiệp sĩ từng trừ yêu quái, thủy quái để cứu dân lành.

Câu chuyện giết chết ngư tinh cho thấy một Lạc Long Quân giỏi nghề biển khi đóng được chiếc thuyền lớn để làm phương tiện đi giết loài thủy quái. Cuộc chiến đấu với ngư tinh hết sức ác liệt. Ngư tinh bị chém làm ba khúc, liền hóa thành con chó biển. Chó biển lại bị Lạc Long Quân giết chết, vứt đầu lên một hòn núi, mà nay chính là ngọ núi Cẩu Đầu Sơn; khúc mình của ngư tinh trôi ra Mạn Cẩu, nay còn gọi là Cẩu Đầu Thủy; khúc đuôi của ngư tinh bị Lạc Long Quân lột da đem phủ lên một hòn đảo giữa biển. Hòn đảo ấy nay là Bạch Long Vĩ.

Cuộc hôn nhân Lạc Long Quân – Âu Cơ kỳ vĩ như sự hình thành Tổ quốc của chúng ta, có nhiều dân tộc anh em. Âu Cơ vốn giống Tiên, nên sau khi sinh 100 trứng nở ra 100 con, Lạc Long Quân cho rằng giống Tiên – Rồng khó ở với nhau lâu dài, nên hai người thỏa thuận:  Âu Cơ đưa 50 người lên núi, Lạc Long Quân đưa 50 người con xuống ven biển để sinh sống, nếu gặp nguy thì báo cho nhau biết, cứu giúp lẫn nhau.

Qua truyền thuyết này chúng ta thấy tâm thức biển với người Việt đã được hình thành từ đức tổ Lạc Long Quân – Âu Cơ. Tục xăm mình của dân tộc Kinh có từ thời cổ đại đến đời nhà Trần cũng thể hiện được tinh thần của tâm thức biển. Biển với người Việt Nam và các dân tộc anh em trên lãnh thổ hình chữ S này tồn tại vĩnh cửu và thiêng liêng.

Từ thời nhà Ngô hoặc lâu hơn nữa, thủy quân  Việt đã có những bước phát triển mạnh mẽ, điển hình là chiến thắng quân Nam Hán của Ngô Quyền trên sông Bạch Đằng. Đến đời nhà Trần, thủy quân đã phát triển vượt bậc, đã góp  phần rất lớn trong ba lần đánh thắng quân Nguyên Mông. Cho đến thời Tây Sơn, thủy quân Việt đã quá mạnh, làm chủ hoàn toàn biển đảo trên biển Đông. Hãy nhớ trận đánh tan tác 2 vạn quân Xiêm của Nguyễn Huệ ở Rạch Gầm – Xoài Mút, thủy quân của Nguyễn Huệ không cần ghé Cần Giờ, mà đi thẳng xuống Mỹ Tho và bố trí một trận địa thủy chiến hết sức táo bạo, quét sạch  quân Xiêm ra khỏi đất nước như trở bàn tay.

Trong tiến trình lập nước và dựng nước, dân tộc ta cũng theo hướng Nam, cứ ven biển mà tiến, cho đến “tận cùng của biển”, mở ra một tương lai xán lạn cho cả dân tộc.

Biển, từ lâu đã đi vào tâm thức của người Việt như là máu thịt của dân tộc. Biển đã nuôi sống dân tộc ta không chỉ là nguồn cung cấp thực phẩm chủ yếu, mà tạo ra một môi trường sống hết sức quan trọng, trong đó có khí hậu, sinh thái, cảnh quan, đồng thời là nguồn tài nguyên hết sức to lớn với những khoáng sản trong lòng biển, và là cơ sở để xây dựng một nền kinh tế biển đa dạng, tiềm năng, như du lịch, vận tải đường biển... Bấy lâu nay chúng ta cứ nghĩ rằng biển bên cạnh ta là của ta, nhiều khi không cần tuyên truyền để hiểu thêm biển.

Cho nên Tuần lễ về biển và hải đảo Việt Nam là một chương trình truyền thông hết sức cần thiết và cần được tổ chức tốt hơn, với nhiều hoạt động phong phú đa dạng, để công dân Việt Nam nhận thức được rằng biển đảo quan trọng như thế nào trong tiến trình phát triển của dân tộc, để xây dựng ý thức bảo vệ biển đảo – tài sản vô giá mà cha ông ta phải trả bằng máu, để lại cho chúng ta.