"Chìa khóa" khơi thông kinh tế tư nhân

Ngày 9-1, Báo Nhân Dân phối hợp với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương tổ chức hội thảo với chủ đề: "Nghị quyết số 57-NQ/TW và 68-NQ/TW: Nền tảng để doanh nghiệp (DN) tư nhân đột phá phát triển khoa học, công nghệ (KH-CN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (CĐS)".

"Cuộc cách mạng toàn diện"

Phát biểu khai mạc, ông Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam - nhấn mạnh Đảng ta đã khẳng định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Kinh tế tư nhân cùng kinh tế nhà nước tạo đột phá trong đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu để thực hiện khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Đặc biệt, tinh thần dự thảo văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng thấm đậm ý chí, quyết tâm thực hiện CĐS quốc gia, coi đây là "cuộc cách mạng toàn diện" để đưa quy mô kinh tế số chiếm hơn 40% GDP vào năm 2035, hình thành 10-15 tập đoàn công nghệ số "make in Vietnam" dẫn dắt hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Theo ông Lê Quốc Minh, thực tiễn cho thấy KH-CN, đổi mới sáng tạo, CĐS và kinh tế tư nhân có tác động bổ trợ lẫn nhau. Nhiều DN tư nhân lớn đã đầu tư hàng tỉ USD vào nghiên cứu, triển khai công nghệ mới; tích cực hưởng ứng lời kêu gọi của Đảng trong CĐS quốc gia, chuyển đổi năng lượng. Quốc hội khóa XV cũng chủ động, khẩn trương cụ thể hóa các Nghị quyết của Đảng thành chính sách, pháp luật cụ thể. Nhiều luật về KH-CN, đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, công nghiệp công nghệ số, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), an ninh mạng... đã được sửa đổi, bổ sung hoặc xây dựng mới.

Về phía DN, ông Nguyễn Bá Diệp, đồng sáng lập Tập đoàn Công nghệ Tài chính MoMo, nhấn mạnh tài chính công nghệ (fintech) đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế tại nhiều quốc gia. Theo ông, sự ổn định chính sách và đồng hành lâu dài của nhà nước là yếu tố cần thiết giúp DN công nghệ phát triển bền vững.

Bà Nguyễn Hiền Phương, Tổng Giám đốc Vietnamobile, cho rằng với Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 68-NQ/TW, DN viễn thông có cơ hội tái định vị từ vị thế "nhà cung cấp băng thông" sang "DN hạ tầng số" (Digital Infrastructure Provider), "công ty công nghệ" (Techco) và trở thành trụ cột hạ tầng số cho Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số. Nghị quyết cũng thúc đẩy ứng dụng các công nghệ chiến lược (AI, 5G/6G), qua đó DN có thể chuyển từ bán dung lượng sang bán giải pháp.

Những kiến nghị quan trọng

Ông Nguyễn Trung Thực, Viện trưởng Viện Tin học DN - Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nêu thực tế chính sách thay đổi nhanh, thiếu ổn định, thiếu khả năng dự báo khiến DN rất khó xây dựng chiến lược công nghệ và đầu tư R&D (nghiên cứu - phát triển) trong trung, dài hạn. "Đây là rào cản vô hình nhưng rất lớn đối với đổi mới sáng tạo" - ông Thực nhìn nhận.

Đại diện VCCI chỉ ra 3 "điểm nghẽn" về thể chế. Thứ nhất, thể chế thiên về quản lý, kiểm soát hơn là khuyến khích và chia sẻ rủi ro; cơ chế bảo lãnh, đồng đầu tư, thí điểm chính sách (sandbox) còn hạn chế. Thứ hai, chính sách ưu đãi cho R&D, đổi mới công nghệ chưa đủ hấp dẫn và khó tiếp cận. Thứ ba, khung pháp lý cho công nghệ và mô hình kinh doanh mới chưa theo kịp thực tiễn. Năm 2025, có 10 luật về KH-CN được thông qua nhưng để thẩm thấu, vận dụng được trong DN và người dân thì cần có thời gian. Các lĩnh vực như dữ liệu, AI, kinh tế số, công nghệ xanh... phát triển nhanh, DN đi trước chính sách nhưng thiếu hành lang pháp lý an toàn.

Từ đó, ông Nguyễn Trung Thực cho rằng việc khơi thông đầu tư vào KH-CN và đổi mới sáng tạo cần bắt đầu từ đổi mới thể chế. Cụ thể, chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; chấp nhận rủi ro hợp lý trong nghiên cứu. Tạo động lực tài chính đủ mạnh cho DN đầu tư công nghệ; mở rộng ưu đãi cho hoạt động R&D, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Cùng với đó, cải tiến cơ chế hoạt động của Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, Quỹ Phát triển KH-CN quốc gia theo hướng linh hoạt, dễ sử dụng và sát với thực tiễn. Cuối cùng, yếu tố then chốt là bảo đảm môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo.

Đại diện Vietnamobile phản ánh những vướng mắc thể chế liên quan chính sách tài nguyên tần số, nghĩa vụ chuyển giao tài sản từ mô hình hợp đồng hợp tác kinh doanh và những hạn chế trong hình thức đối tác công - tư (PPP). DN kiến nghị hoàn thiện chính sách băng tần theo hướng tối ưu hiệu quả sử dụng, tạo điều kiện linh hoạt cho 5G, sớm triển khai cơ chế sandbox và khơi thông nguồn lực cho đầu tư hạ tầng số.

Kết luận hội thảo, Chủ nhiệm Ủy ban KH-CN và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải ghi nhận các ý kiến đóng góp, đề xuất; cho biết sẽ phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, cơ quan hoạch định chính sách để nghiên cứu kỹ lưỡng, làm cơ sở tham mưu trong xây dựng, hoàn thiện chính sách.

Bà Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh việc triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW không phải là 2 tiến trình song song, tách rời, mà là một chiến lược thống nhất, có mối quan hệ tương hỗ, bổ trợ và thúc đẩy lẫn nhau. Khu vực kinh tế tư nhân chỉ có thể phát triển lớn mạnh, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu vào chuỗi giá trị trong nước cũng như toàn cầu khi được đặt trên nền tảng KH-CN, đổi mới sáng tạo và CĐS vững chắc. Ngược lại, KH-CN, đổi mới sáng tạo và CĐS chỉ thực sự trở thành động lực tăng trưởng khi được đầu tư, tiếp nhận và thương mại hóa thông qua hoạt động sản xuất, kinh doanh.