Chữ nhẫn không bao giờ thừa

Từng suýt xô xát sau một va chạm nhỏ trên đường Xô Viết Nghệ Tĩnh (phường Thạnh Mỹ Tây, TP HCM), anh Lê Đức Huy (tài xế xe công nghệ) không khỏi rùng mình mỗi khi đọc tin về các vụ án giao thông. Anh thừa nhận nếu không có người can ngăn kịp thời, cơn "ấm ức" lúc đó có thể đã dẫn đến hậu quả khó lường.

"Đèn xanh sao không chạy?"

Nỗi lo ấy hoàn toàn có cơ sở, điển hình như lời khai của Trương Nguyên Tài tại phiên tòa do TAND TP HCM xét xử hôm 21-1. Theo đó, khoảng 11 giờ ngày 25-1-2024, thời điểm giao thông đông đúc, ngã tư Tô Hiến Thành - Lý Thường Kiệt (TP HCM) ken đặc phương tiện. Ông Nguyễn Mậu S. dừng xe máy chờ đèn đỏ. Do mải suy nghĩ chuyện riêng, khi đèn tín hiệu chuyển sang màu xanh, ông S. vẫn đứng yên. Phía sau, Trương Nguyên Tài chạy xe lên, nhắc nhở: "Đèn xanh rồi sao không chạy?", rồi rẽ trái vào đường Lý Thường Kiệt.

Thay vì bỏ qua, ông S. lập tức đuổi theo, vượt lên chặn đầu xe Tài và lớn tiếng thách thức: "Mày muốn gì?". Hai bên tiếp tục rẽ trái vào đường Lý Thường Kiệt trong trạng thái căng thẳng. Khi đến khu vực gần cổng số 4 Nhà Thi đấu Thể dục Thể thao Phú Thọ, ông S. ép xe Tài tấp vào lề đường. Bức xúc vì bị nhắc nhở trước đó, ông S. tiếp tục to tiếng, thách thức đối phương.

Trong lúc cự cãi, thấy Tài rút chìa khóa xe máy (trên móc khóa có gắn dao xếp màu đen), ông S. vẫn dùng tay đánh vào mặt Tài, đồng thời tháo nón bảo hiểm định lao vào đánh nhau. Tài lập tức dùng dao đâm vào mạn sườn trái của ông S. Nạn nhân quay đầu bỏ chạy nhưng vẫn bị Tài đuổi theo, đâm tiếp nhiều nhát. Ông S. được người dân đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Trưng Vương, còn Tài lên xe máy rời khỏi hiện trường.

Tại phiên tòa ngày 21-1 vừa qua, ông Nguyễn Mậu S. được xác định là bị hại trong vụ án giết người do Trương Nguyên Tài gây ra. Trước HĐXX, Tài thừa nhận đã đâm ông S. tổng cộng 5 nhát. Tài khai không quen biết, không có mâu thuẫn từ trước với nạn nhân. Nguyên nhân xuất phát từ việc bị ông S. thách thức, chặn xe và đánh vào mặt trong lúc cãi vã sau va chạm giao thông. HĐXX đã tuyên phạt Tài 13 năm tù về tội "Giết người".

Luật sư Nguyễn Trọng Nam, Đoàn Luật sư TP HCM, nhận định trong quá trình xét xử, tòa án luôn xem xét toàn diện diễn biến vụ việc, bao gồm cả hành vi của người bị hại. Luật sư phân tích: Có những trường hợp dù là bị hại nhưng họ cũng có một phần lỗi như khiêu khích, tấn công trước hoặc đẩy mâu thuẫn leo thang. Đây là yếu tố có thể được xem xét khi lượng hình nhưng không làm thay đổi bản chất hành vi phạm tội của bị cáo.

Theo luật sư Nam, pháp luật không cho phép bất kỳ ai giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực. Tuy nhiên, việc nhìn nhận đúng vai trò, trách nhiệm của các bên giúp xã hội rút ra bài học ứng xử, thay vì chỉ dừng lại ở sự trừng phạt. "Vụ án của Tài cũng là lời cảnh tỉnh, bài học chung trong mối quan hệ giữa người với người: nên kiềm chế cảm xúc, sự hung hãn của bản thân" - luật sư Nam chia sẻ.

Va quệt nhỏ, bi kịch lớn

Nhìn rộng hơn, những vụ án bắt nguồn từ va chạm giao thông không hề hiếm. Tháng 4-2025, Công an TP HCM bắt giữ Vũ Đình Thiện (27 tuổi) để điều tra về tội "Giết người". Theo điều tra ban đầu, sau một vụ va chạm xe máy trên đường Lò Tế (quận Bình Tân trước đây), giữa Thiện và một người đàn ông 49 tuổi xảy ra tranh cãi, xô xát. Trong lúc nóng giận, Thiện được cho là đã dùng dao đâm nạn nhân tử vong dù được đưa đi cấp cứu.

Trước đó, ngày 27-12-2023, Công an quận Bình Tân cũ cũng bắt giữ Hứa Minh Quân và Nguyễn Văn Dao sau một vụ án mạng xuất phát từ va quệt giao thông trên đường Hương Lộ 2. Chỉ vì không kiềm chế, 2 đối tượng quay lại tìm nạn nhân và dùng dao tấn công, cướp đi mạng sống của một con người.

Điểm chung của các vụ việc là mâu thuẫn ban đầu rất nhỏ nhưng phản ứng cảm tính, bốc đồng đã biến những va chạm đời thường thành thảm kịch hình sự.

Theo ThS Nguyễn Thị Thu Hiền, chuyên gia giáo dục, trong nhiều vụ án hình sự, hình ảnh "người bị hại" thường gắn liền với sự yếu thế, bị động, là đối tượng chịu tổn thương cả về thể xác lẫn tinh thần. Tuy nhiên, thực tế cho thấy một góc nhìn khác phức tạp hơn. Bởi trong không ít vụ án, chính người bị hại lại là người khởi phát mâu thuẫn hoặc đẩy xung đột leo thang đến mức không thể kiểm soát. Những vụ án như vậy cho thấy chính hành vi thiếu kiềm chế của người bị hại lại trở thành "chất xúc tác" khiến bạo lực bùng phát.

Theo thống kê, trong năm 2025, TP HCM đã xảy ra 2.110 vụ tai nạn giao thông (kể cả va chạm), làm chết 1.044 người và làm bị thương 1.244 người. Điều này phản ánh áp lực giao thông lớn ở đô thị.

"Khi va chạm xảy ra thường xuyên, con người dễ rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài, mất kiên nhẫn và phản ứng cảm tính. Chính trong bối cảnh đó, một sự việc nhỏ rất dễ bị thổi phồng thành xung đột nghiêm trọng" - bà Hiền nhận định.

Chuyên gia này cho rằng điều đáng lo không nằm ở bản thân vụ va quệt, mà ở cách con người phản ứng sau va chạm. "Nếu mỗi ngày đều có hàng chục người rơi vào tình huống bức bối trên đường thì nguy cơ bạo lực không đến từ tai nạn mà đến từ cái tôi bị tổn thương, từ cảm giác "không chịu nhịn" - bà Hiền phân tích.

Cũng theo bà, bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân hoặc bị cáo trong một vụ án nếu để cảm xúc dẫn dắt hành vi. "Trong giao thông đô thị, nhường một bước không phải là yếu thế, mà là cách tự bảo vệ mình khỏi những hậu quả pháp lý và bi kịch không đáng có" - ThS Nguyễn Thị Thu Hiền nhấn mạnh.