CUỘC THI “CHỦ QUYỀN QUỐC GIA BẤT KHẢ XÂM PHẠM”: Kể chuyện lịch sử bằng hiện vật

Đến TP Đà Nẵng, đi trên đường Hoàng Sa lộng gió chạy dọc bờ biển, dẫn lên bán đảo Sơn Trà, sẽ thấy một lá đại kỳ rất đặc biệt, trực diện hướng ra biển Đông đầy kiêu hãnh. Đó chính là mặt tiền Nhà trưng bày Hoàng Sa, được thiết kế hình lá cờ Tổ quốc Việt Nam.

Hoàng Sa là máu thịt Việt Nam

Nhà trưng bày Hoàng Sa (số 284 Hoàng Sa, phường Sơn Trà, TP Đà Nẵng) được thành lập tháng 8-2017, chính thức đi vào hoạt động từ ngày 28-3-2018. Đây cũng là nơi đặt trụ sở UBND đặc khu Hoàng Sa, TP Đà Nẵng.

Tháng 2-2026, biển tên UBND đặc khu Hoàng Sa gắn với mô hình bia chủ quyền và cột cờ đã được khánh thành trong khuôn viên nhà trưng bày.

Chúng tôi cùng rất đông du khách đến tham quan nhà trưng bày vào ngày cuối. Thuyết minh viên Nhà trưng bày Hoàng Sa giới thiệu: "Hoàng Sa là một trong hai quần đảo xa bờ thuộc chủ quyền của Việt Nam từ lâu đời, trong lịch sử còn có tên "Bãi Cát Vàng", tên quốc tế thường thấy trên các bản đồ là Paracels. Quần đảo Hoàng Sa gồm khoảng 37 đảo, đá, bãi cạn, bãi ngầm, nằm ở khu vực giữa vĩ độ 15°45'-17°15' Bắc và kinh độ 111°-113° Đông, cách bờ biển Đà Nẵng 170 hải lý (315 km)". Đưa du khách đến từng góc trưng bày, thuyết minh viên nói: "Đây là nơi trưng bày, giới thiệu và tuyên truyền những tư liệu lịch sử và pháp lý minh chứng về quá trình khai phá, xác lập và bảo vệ chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa một cách thực sự, liên tục và hòa bình, phù hợp với thực tiễn và luật pháp quốc tế".

Không gian kiến trúc của bảo tàng chuyên đề về chủ quyền này được thiết kế theo lối đồng tâm, qua 4 tầng, với "trục" là mô hình cột mốc chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa, đặt giữa tòa nhà, vươn cao như "linh hồn" của toàn bộ công trình.

Trên cột mốc khắc dòng chữ: "République Française - Empire d'Annam - Archipels des Paracels 1816 - Île de Pattle 1938" (Cộng hòa Pháp - Vương quốc An Nam - quần đảo Hoàng Sa 1816 - đảo Hoàng Sa 1938). Thời điểm năm 1938, Pháp cho xây dựng cột mốc này. Năm 1816, vua Gia Long - vị vua đầu tiên của triều Nguyễn - đã phái người ra Hoàng Sa cắm cờ tuyên bố chủ quyền và sự kiện này không gây ra bất kỳ tranh chấp nào đối với các nước láng giềng đương thời.

Còn "Ngọn đuốc Hoàng Sa" là biểu tượng chào đón khách tham quan khi bước chân vào nhà trưng bày. Đó là ngọn lửa thắp sáng ý chí bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng, bất khả xâm phạm của Tổ quốc.

Từ đây, bảo tàng đưa người xem qua các chủ đề với thông tin song ngữ Việt - Anh: vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên; chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa thời nhà Nguyễn; bằng chứng chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa giai đoạn 1945-1974 và từ năm 1974 đến nay. Xuyên suốt là thông điệp nhất quán: Hoàng Sa là của Việt Nam!

Ghi dấu những ký ức không phai

Nhà trưng bày Hoàng Sa giới thiệu hàng trăm tư liệu, hiện vật phong phú, đa dạng qua các thời kỳ lịch sử của Việt Nam, phương Tây và của chính Trung Quốc, được hỗ trợ bởi kỹ thuật, mỹ thuật đa phương tiện, kết hợp mô hình, sa bàn, ứng dụng công nghệ tiên tiến theo xu thế bảo tàng hiện đại.

Đó là nỗ lực của đơn vị chức năng trong việc chọn lọc hệ thống bằng chứng đắt giá nhất, khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa. Đây còn là kết quả từ những cuộc vận động sưu tầm, đóng góp tư liệu, hiện vật, kết tinh tình yêu biển đảo Tổ quốc của người dân mọi miền đất nước, sự chung tay góp sức của kiều bào Việt Nam ở nước ngoài và cộng đồng quốc tế.

Bên cạnh khối tư liệu, hiện vật "cứng" làm nền tảng pháp lý vững chắc, khẳng định chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, phải kể đến những tư liệu, hiện vật "mềm" phản ánh văn hóa biển đậm nét, truyền thống khai thác, bảo vệ, đấu tranh qua các thế hệ.

Đó là Lễ Khao lề Thế lính tổ chức hằng năm nhằm tri ân, tưởng nhớ những hùng binh Hoàng Sa - một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đậm tính nhân văn của người dân Cù lao Ré. Đó là chân dung những nhân chứng Hoàng Sa từng gắn bó cuộc đời với quần đảo này theo cách rất đặc biệt.

Giờ đây, tại nhà trưng bày, câu chuyện của họ được kể lại chân thực và xúc động, ghi dấu những ký ức không phai. Hay chỉ đơn giản là nụ cười của những ngư dân kiên cường vươn khơi, bám biển trên ngư trường truyền thống; của những người lính hải quân xem "đảo là nhà, biển cả là quê hương"… qua các bức ảnh báo chí sống động được trưng bày nơi đây.

Hiện vật có kích thước lớn nhất ở đây có lẽ là chiếc tàu đánh cá vỏ gỗ truyền thống, số hiệu ĐNa 90152 TS của ngư dân Đà Nẵng bị tàu thân sắt của Trung Quốc đâm chìm chiều 26-5-2014, trong sự kiện hạ đặt trái phép giàn khoan HD-981 trên vùng biển Hoàng Sa của Việt Nam. Được ngư dân hiến tặng, sự hiện diện sinh động của con tàu có sức mạnh hơn ngàn lời về sự thật lịch sử và công lý của Việt Nam trên biển Đông, làm thắt ngực, nhói lòng người xem. Đặt lộ thiên cạnh Nhà trưng bày Hoàng Sa, mũi tàu vẫn hướng thẳng ra trùng khơi, lá cờ Tổ quốc vẫn tung bay trong gió.

Hun đúc tinh thần yêu nước

Nhà trưng bày Hoàng Sa được người dân nơi đây ví như "lá cờ Tổ quốc đặc biệt".

Từ tổng thể kiến trúc của công trình đến cách thức tổ chức hoạt động, nhà trưng bày truyền tải thông điệp khẳng định chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước trong duy trì môi trường hòa bình, ổn định trên biển Đông. Trước sau như một, Việt Nam kiên quyết bác bỏ các thông tin sai trái, luận điệu xuyên tạc về vấn đề biển Đông, về Trường Sa - Hoàng Sa của Việt Nam; đấu tranh ngăn chặn mọi âm mưu chia rẽ, kích động của các thế lực bên ngoài.

Thời gian qua, không chỉ đón lượng lớn khách tham quan, Nhà trưng bày Hoàng Sa còn đa dạng hóa hoạt động tuyên truyền tại chỗ, kết hợp tổ chức các chuyên đề, triển lãm lưu động hướng đến cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ; đổi mới các hoạt động trải nghiệm, chương trình ngoại khóa cho học sinh, sinh viên. Chính cách làm này đã thu hút rất đông giới trẻ đến tham quan, tìm hiểu.

Ngắm những bức tranh do các em thiếu nhi vẽ về Trường Sa - Hoàng Sa, chúng tôi có niềm tin rằng từ chính những điều sớm được hun đúc đó, những chủ nhân tương lai của đất nước sẽ cảm nhận sâu sắc hơn về một phần lãnh thổ máu thịt của Tổ quốc, nỗ lực phấn đấu giữ vững chủ quyền biển đảo mai sau.

Nhà trưng bày Hoàng Sa giờ đây là "địa chỉ đỏ", góp phần vun bồi lòng yêu nước, truyền thống cách mạng, tinh thần tự hào dân tộc; giáo dục trách nhiệm công dân, ý thức bảo vệ chủ quyền. Qua đó, khơi dậy khát vọng đưa Việt Nam trở thành "quốc gia biển" hùng cường trong kỷ nguyên mới.

Sẽ cần lan tỏa hơn nữa để "biểu tượng sống" - Nhà trưng bày Hoàng Sa trở thành điểm đến đầu tiên của mỗi du khách khi đặt chân đến Đà Nẵng. Để Hoàng Sa gần hơn với mỗi người Việt Nam. Để trong tim mỗi chúng ta vang lên hai tiếng thiêng liêng: "Hoàng Sa"!