Đại biểu Quốc hội lo ngại khi thiết chế văn hóa ở cơ sở bị thu hẹp

Sáng 22-4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam. Đại biểu (ĐB) Trần Thị Diệu Thúy (TPHCM) nêu ra một số khó khăn trong bố trí cơ sở vật chất, về tài chính, nhân sự cho việc phát triển văn hóa cơ sở.

Vị đại biểu là Phó Trưởng đoàn ĐB Quốc hội chuyên trách khóa XVI TPHCM cho biết theo quy định tại Nghị quyết số 105/NQ-CP ngày 8-4-2026 của Chính phủ, ở cấp tỉnh sắp xếp theo hướng tối đa không quá 7 đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ sự nghiệp công tương ứng với 7 lĩnh vực: Bảo tàng; thư viện; biểu diễn nghệ thuật; văn hóa, thể thao; xúc tiến du lịch; quản lý di tích; trường phổ thông năng khiếu; trường trung cấp văn hóa, nghệ thuật, du lịch (nếu có). Trong đó, giao 1 đơn vị phục vụ quản lý nhà nước (nếu có) và không tính các đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên.

Ở cấp xã, UBND cấp xã quyết định thành lập đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng các dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu, đa ngành, đa lĩnh vực gồm: Văn hóa, thể thao, du lịch, thông tin, truyền thông, môi trường, khuyến nông, đô thị...

ĐB cho biết hiện TPHCM đã thành lập 168 trung tâm cung ứng dịch vụ công tương ứng với 168 xã, phường, đặc khu. Tuy nhiên, nhiều đơn vị chưa đi vào hoạt động do chưa được bố trí cơ sở vật chất, chưa đảm bảo về tài chính và các thiết chế văn hóa cơ sở kế thừa.

"Hầu hết đã xuống cấp nhưng chưa được duy tu, sửa chữa do vướng quy định về sở hữu tài sản công" - ĐB Thúy nói.

Bên cạnh đó, lực lượng nhân sự chủ yếu thực hiện công việc hành chính, thiếu nhân sự trực tiếp có chuyên môn nghiệp vụ văn hóa và thể dục thể thao.

Việc xã hội hóa gặp khó khăn do thiếu khung pháp lý và địa vị pháp lý của các trung tâm cấp xã chưa rõ ràng.

Trong khi đó, các thiết chế văn hóa trước đây như các trung tâm văn hóa thể thao, nhà thiếu nhi, nhà văn hóa phường xã đều đã được sắp xếp lại, không còn chức năng nhiệm vụ theo nhóm đối tượng.

Đặc biệt, nhà thiếu nhi cấp huyện - trước đây là nơi nuôi dưỡng, phát hiện, đào tạo, cung cấp nguồn nhân lực văn hóa nghệ thuật cho thiếu nhi tại cơ sở hiệu quả, song hiện cũng đã không còn chức năng hoạt động. Cùng với đó, không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng thu hẹp.

Đề nghị thành lập đơn vị đa chức năng thay thế toàn bộ các thiết chế đã giải thể

ĐB Trần Thị Diệu Thúy lo ngại mục tiêu đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân được nâng cao và ít nhất 75% người dân vùng sâu, vùng xa được thụ hưởng văn hóa theo Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam khó đạt được do thiết chế cơ sở bị thu hẹp, đặc biệt khó khăn ở vùng sâu, vùng xa, vùng trung tâm.

Trước thực trạng này, ĐB Thúy đề nghị thành lập đơn vị đa chức năng thay thế toàn bộ các thiết chế đã giải thể trước đây gồm trung tâm văn hóa, nhà thiếu nhi, điểm sinh hoạt cộng đồng... Các cơ sở này không tính vào định mức số lượng đơn vị sự nghiệp.

Đồng thời, cần có giải pháp mô hình quản trị mới đối với các đơn vị được sắp xếp, đảm bảo tự chủ tài chính, tổ chức bộ máy, cơ sở, phân hiệu, chi nhánh của từng nhóm đơn vị như mô hình trung tâm văn hóa thiếu nhi, văn hóa thể thao, bảo tàng trung tâm, bảo tàng vệ tinh.

Với những địa phương khó khăn, không thể có nguồn thu đảm bảo từ xã hội hóa, đại biểu đề nghị có chính sách linh hoạt hơn. Cụ thể, đề xuất quy định tiêu chí suất đầu tư tối thiểu cho thiết chế văn hóa cơ sở ở cấp xã tính theo số dân, ít nhất là 30.000 - 50.000 đồng/người/năm, đảm bảo ngân sách nhà nước để vận hành.

Đối với xã phường có diện tích tự nhiên vượt hơn 300% tiêu chuẩn, ĐB đề nghị cho phép thành lập thêm không quá 2 điểm sinh hoạt văn hóa cộng đồng - không phải là đơn vị sự nghiệp độc lập, đặt tại các khu dân cư xa trung tâm, giao tổ chức tự quản cộng đồng vận hành, có hỗ trợ nguồn ngân sách cấp xã.