Đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu cảnh báo tín hiệu đáng lo từ con số nhập siêu "khủng"

Đây là chia sẻ của TS Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khóa XVI, Đại biểu Quốc hội khóa XVI tại sự kiện Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2026 - Summer Summit do Trang TTĐTTH VietnamBiz và Việt Nam Mới tổ chức chiều ngày 11-6.

Số liệu 5 tháng đầu năm 2026 cho thấy Việt Nam ghi nhận mức nhập siêu lên tới 13,8 tỉ USD. Tính đến 7-6, số liệu mới cập nhật từ Cục Hải quan, Bộ Tài chính, cho hay con số nhập siêu đã nâng lên 15,36 tỉ USD.

Đây có phải là tín hiệu tích cực cho thấy chu kỳ mở rộng sản xuất đang diễn ra, hay phản ánh thực tế nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu và khu vực FDI?.

Chia sẻ về vấn đề này, TS Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khóa XVI, đại biểu Quốc hội khóa XVI, cho hay ông đã bắt đầu thống kê số liệu xuất nhập khẩu của Việt Nam trong 4 năm và nhận thấy một xu hướng là dù tổng kim ngạch tăng trưởng nhưng thặng dư thương mại lại giảm dần.

Ông bày tỏ nỗi lo: "Chúng tôi đã bắt đầu lo ngại về vấn đề này từ giai đoạn 2024 - 2025 chứ không phải đợi đến tận bây giờ. Điểm gây bất ngờ duy nhất là tình trạng nhập siêu mạnh diễn ra trong năm nay; còn việc thặng dư sụt giảm vốn đã có tính tích lũy hệ thống từ trước".

Theo số liệu 5 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 445 tỉ USD, nhập khẩu chiếm khoảng 225 - 226 tỉ USD, dẫn đến mức nhập siêu khoảng 13,8 tỉ USD. Có ý kiến cho rằng đây là nguyên nhân tức thời do doanh nghiệp đẩy mạnh nhập nguyên liệu để sản xuất và tranh thủ xuất khẩu trước khi các chính sách thuế thay đổi.

Cần giải quyết tận gốc vấn đề nhập siêu

"Dù lý do này có thể đúng một phần nhưng chúng tôi thực sự muốn giải quyết bài toán này tận gốc bằng một giải pháp toàn diện chứ không chỉ xử lý ở phần ngọn" - ông Hiếu nêu vấn đề.

Về định hướng chiến lược, trong Nghị quyết kế hoạch kinh tế - xã hội 5 năm có đề cập đến việc xây dựng lại chiến lược xuất nhập khẩu Việt Nam trong giai đoạn mới, Đại biểu Phan Đức Hiếu mong muốn đây sẽ là một chiến lược toàn diện, bao quát cả hàng hóa và lĩnh vực dịch vụ với các bước đi bài bản, thay vì chỉ đơn thuần là mở rộng thị trường.

Để tránh phụ thuộc vào khu vực FDI, đại biểu Phan Đức Hiếu nhấn mạnh cần tập trung xây dựng các chuỗi giá trị của Việt Nam. "Chúng ta cần những doanh nghiệp đầu tàu đủ sức dẫn dắt các chuỗi xuất khẩu cả ở trong nước và quốc tế. Thậm chí, Việt Nam cần có chiến lược thúc đẩy đầu tư ra nước ngoài một cách chuyên nghiệp để hình thành chuỗi liên kết bền vững của riêng mình" - ông nhấn mạnh.

Về nhập siêu, ông Nguyễn Duy Linh, Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), nhìn nhận mức độ lan tỏa của dòng vốn FDI còn thấp do chất lượng doanh nghiệp nội địa chưa cao, chưa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng giá trị. "Câu hỏi đặt ra không phải là có năng lực thu hút FDI hay không mà là Việt Nam có năng lực hấp thụ vốn một cách hiệu quả hay không? Để cải thiện điều này, Việt Nam buộc phải phát triển công nghiệp phụ trợ, nâng cao năng suất lao động và đổi mới công nghệ" – ông nhìn nhận.

Bên cạnh đó, ông Linh nhấn mạnh tới mục tiêu xây dựng nhiều doanh nghiệp tư nhân lớn mạnh cùng FDI và Chương trình đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026 - 2035.