Động lực phát triển mới

Bản đồ đầu tư quốc gia đang mở ra những mảng sáng. Khi các tuyến cao tốc, đường ven biển, đường vành đai đô thị, cảng biển, sân bay, trung tâm logistics, hạ tầng giáo dục - y tế… được hoàn thiện, kết nối sẽ tạo ra không gian phát triển mới cho cả nước.

Việc đồng loạt khởi công, khánh thành 245 dự án, công trình trọng điểm sẽ tạo ra cú hích chiến lược, mang lại tác động sâu rộng cho cả nước. Chỉ riêng lĩnh vực giao thông, mục tiêu xây dựng 3.000 km đường cao tốc đang được hiện thực hóa, biến các tuyến huyết mạch đường bộ, cầu vượt sông, đường vành đai đô thị và ven biển trở thành các trục xương sống, giúp giảm chi phí logistics và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Theo Bộ Xây dựng, nguồn vốn của 245 công trình, dự án này có sự chuyển dịch tích cực - khoảng 40% từ ngân sách nhà nước, 60% từ khu vực tư nhân và các nguồn lực xã hội khác. Cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông và logistics, trở thành điểm hội tụ và lan tỏa của nhiều dòng vốn.

Dòng vốn lớn với hơn 1,3 triệu tỉ đồng được khơi thông sẽ định hướng lại nguồn lực, tạo môi trường hấp dẫn để thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và vốn tư nhân. Hệ thống này còn đóng vai trò củng cố liên kết vùng miền, thu hẹp khoảng cách phát triển, giúp kết nối chặt chẽ giữa các trung tâm kinh tế lớn và nâng cao chất lượng sống của người dân thông qua những công trình hạ tầng xã hội thiết yếu.

Thực tế, không ít dự án lớn từng khởi đầu rầm rộ nhưng triển khai chậm chạp, thậm chí kéo dài nhiều năm do khó khăn trong khâu giải phóng mặt bằng, thiếu vật liệu xây dựng, năng lực nhà thầu hạn chế hoặc sự phối hợp liên ngành chưa hiệu quả. Một điểm đáng lưu ý khác là tính đồng bộ giữa "hạ tầng cứng" và "hạ tầng mềm". Đường đã mở nhưng nếu không có trung tâm logistics, không có KCN, không có dịch vụ hậu cần… thì hiệu quả sẽ giảm mạnh. Đường dù to, đẹp bao nhiêu nhưng nếu hai đầu tuyến không có "điểm hút phát triển" thì dòng chảy kinh tế không hình thành như kỳ vọng.

Ngoài ra, năng lực vận hành công trình, dự án sau khi đầu tư cũng là một thách thức không nhỏ. Một số dự án từng khánh thành đúng thời hạn nhưng lại nhanh chóng xuống cấp, thiếu cơ chế duy tu hoặc không có mô hình quản trị hiệu quả. Việc vận hành tốt mới quyết định vòng đời và hiệu quả thật sự của công trình, dự án, chứ không phải thời điểm cắt băng khánh thành.

Để biến các cơ hội từ những công trình, dự án nêu trên thành động lực tăng trưởng thực chất, cần tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp chiến lược. Trong đó, trọng tâm là hoàn thiện thể chế và tăng cường điều phối vùng; bảo đảm các dự án, công trình vận hành như một chỉnh thể thống nhất với sự chỉ huy của "nhạc trưởng" thực quyền.

Song song đó, năng lực thực thi tại các địa phương cũng cần được đẩy mạnh thông qua việc minh bạch hóa tiến độ, gắn chặt trách nhiệm cá nhân với từng điểm nghẽn cụ thể. Chiến lược đầu tư cần hài hòa giữa phát triển kinh tế và an sinh xã hội, lồng ghép với các công trình y tế, giáo dục…, nhằm nâng cao bền vững chất lượng sống cho người dân.

Thước đo đối với động lực phát triển mới này, vì thế, nằm ở việc vận hành các công trình, dự án ra sao. Đã đến lúc cần chuyển tư duy "đầu tư, thực hiện công trình, dự án" thành tư duy "kiến tạo không gian phát triển kinh tế - xã hội".