Gia tăng dư địa đồng hành

Ngành ngân hàng (NH) đang vào mùa công bố báo cáo kết quả kinh doanh năm 2025, với những con số tích cực khi nhiều NH báo lãi "khủng"; lãi cao nhất trong lịch sử hoạt động hay những mức lãi trước thuế tính bằng tỉ USD (trên 26.300 tỉ đồng).

Dù vậy, cần nhìn đúng bản chất hoạt động của hệ thống NH thương mại - khi họ cũng là doanh nghiệp kinh doanh, hoạt động dựa trên mục tiêu tối đa hóa lợi ích. Và trong bối cảnh mới, các NH thương mại không chỉ hướng tới cổ đông mà còn phải hài hòa lợi ích với các bên liên quan. Mô hình hiện đại đòi hỏi NH phải thực hiện tốt 4 tầng trách nhiệm là kinh doanh hiệu quả, tuân thủ pháp luật, bảo đảm đạo đức kinh doanh và cuối cùng là trách nhiệm xã hội.

Lợi nhuận NH cũng không đơn thuần ở con số tuyệt đối, mà cần đặt trong tương quan với tổng tài sản, vốn chủ sở hữu để thấy rằng các chỉ số sinh lời như ROA, ROE của hệ thống thực tế không quá cao, nếu so với mức độ rủi ro mà họ phải hấp thụ. Đang có sự phân hóa trong bức tranh lợi nhuận NH. Có nhóm NH đạt lợi nhuận cao và có tính bền vững; có nhóm lợi nhuận cao nhưng chưa bền vững, thể hiện qua chi phí vốn, biên lãi ròng (NIM), tỉ trọng thu nhập ngoài lãi thấp, nợ xấu còn cao, quản trị rủi ro chưa đạt chuẩn quốc tế; và vẫn có nhóm NH hoạt động với mức lợi nhuận khiêm tốn, nền tảng tài chính và quản trị còn nhiều hạn chế. Với các NH này, ưu tiên hàng đầu là củng cố sức khỏe tài chính, chuẩn hóa quản trị rủi ro, cải thiện chất lượng tài sản.

Khi các NH có kết quả kinh doanh tích cực gồm lợi nhuận cao, chất lượng tài sản tốt, tăng trưởng tín dụng và huy động vốn tích cực, sẽ giúp hệ thống NH có thêm nguồn lực và dư địa để cho vay nhiều hơn, cho vay với lãi suất hợp lý hơn - đặc biệt là những lĩnh vực ưu tiên, trọng điểm của nền kinh tế. Ngành NH có nền tảng tài chính vững mạnh, các NH sẽ có điều kiện phát huy vai trò đồng hành với nền kinh tế thông qua các gói tín dụng ưu đãi cho lĩnh vực ưu tiên như hạ tầng, công nghệ, sản xuất, xuất khẩu, nông nghiệp…

Dù vậy, lợi nhuận NH cao không hẳn là việc các NH có dư địa lớn để hạ mạnh lãi suất. Biên lãi ròng thực tế không quá cao khi mặt bằng lãi suất huy động tăng nhanh hơn lãi suất cho vay, chất lượng tín dụng cũng cần được theo dõi trong dài hạn - sau một năm tăng trưởng tín dụng hơn 19% - cao nhất trong nhiều năm qua. Lúc này, cần thêm vai trò định hướng vĩ mô của Chính phủ, NH Nhà nước trong việc điều phối chính sách tiền tệ, giữ ổn định mặt bằng lãi suất, xây dựng đường cong lãi suất phù hợp với chi phí vốn của nền kinh tế.

Với mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số trong năm nay và những năm tới, không thể chỉ dựa vào tín dụng NH. Vì vậy, cùng với sự linh hoạt của chính sách tiền tệ, cần mở rộng mạnh mẽ chính sách tài khóa, thúc đẩy đầu tư công, đặc biệt là khôi phục, phát triển thị trường vốn - gồm trái phiếu doanh nghiệp và cổ phiếu - để tạo nguồn lực trung và dài hạn cho nền kinh tế.