Hiểu đúng về bệnh do "vi khuẩn ăn thịt người"

Mới đây, Chính phủ Thái Lan đã phát đi cảnh báo kêu gọi người dân nâng cao cảnh giác đối với bệnh "sốt đất" khiến hàng trăm ca mắc và nhiều trường hợp tử vong. Vậy thực chất bệnh này là gì ?

TS-BS Lê Bửu Châu, Trưởng Khoa Nhiễm B - Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM, cho biết thực chất đây là bệnh Whitmore (Melioidosis) - nhiều người gọi là vi khuẩn "ăn thịt người". Cách gọi này không đúng và có thể gây hiểu lầm. Đây là bệnh nhiễm trùng nguy hiểm do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra, tồn tại chủ yếu trong đất và nước bẩn. 

Bệnh Whitmore được ghi nhận từ năm 1911 và hiện lưu hành nhiều tại khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Tỉ lệ tử vong do bệnh này cao, có thể vượt 40% nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, đặc biệt ở các trường hợp nhiễm khuẩn huyết hoặc viêm phổi nặng.

Tại Việt Nam, ca bệnh Whitmore đầu tiên được ghi nhận từ năm 1925. Những năm gần đây, bệnh xuất hiện rải rác ở nhiều tỉnh, thành, tăng vào mùa mưa. Mỗi năm, các bệnh viện chuyên khoa tiếp nhận hàng chục ca, chủ yếu ở khu vực phía Nam. Bệnh gặp nhiều ở nam giới, người lớn tuổi và những người có bệnh nền.

Vi khuẩn gây bệnh có thể xâm nhập cơ thể qua da trầy xước khi tiếp xúc với đất, nước ô nhiễm. Ngoài ra, con người có thể nhiễm bệnh qua đường hô hấp khi hít phải bụi chứa vi khuẩn hoặc qua ăn uống thực phẩm, nước chưa được xử lý. Việc lây truyền từ người sang người rất hiếm.

Những đối tượng nguy cơ cao gồm nông dân, công nhân xây dựng, người làm vườn…, đặc biệt là người mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh thận, phổi hoặc nghiện rượu. Trong đó, đái tháo đường là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất.

Whitmore có biểu hiện đa dạng, dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh khác. Người bệnh có thể bị sốt cao, viêm phổi, áp xe ở da hoặc nhiều cơ quan như gan, lách, thận. Một số trường hợp xuất hiện các vết loét, hoại tử trên da khiến bệnh bị gọi nhầm là "vi khuẩn ăn thịt người", gây hoang mang dư luận. Thực tế, đây là bệnh nhiễm trùng nặng chứ không phải vi khuẩn "ăn thịt" theo nghĩa đen.

Việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào xét nghiệm tìm vi khuẩn trong máu, mủ hoặc dịch cơ thể. Nếu không được phát hiện sớm, bệnh có thể diễn tiến nhanh, dẫn đến sốc nhiễm khuẩn và tử vong.

Dù nguy hiểm, Whitmore vẫn có thể điều trị bằng kháng sinh đặc hiệu nếu phát hiện kịp thời. Phác đồ điều trị thường kéo dài nhiều tuần đến vài tháng, thậm chí lâu hơn ở ca nặng. Bên cạnh đó, người bệnh cần kiểm soát tốt các bệnh nền để tăng hiệu quả điều trị.

Hiện chưa có vắc-xin phòng Whitmore, vì vậy biện pháp quan trọng nhất là chủ động phòng ngừa. Người dân nên hạn chế tiếp xúc trực tiếp với đất, nước bẩn; sử dụng đồ bảo hộ khi lao động; xử lý tốt thực phẩm và nước uống. Khi có vết thương hở, cần tránh tiếp xúc với môi trường ô nhiễm. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nhiễm trùng, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.