Kết nối yêu thương

Khi xã hội biến chuyển nhanh, trẻ em lớn lên trong một thế giới rất khác thời cha mẹ, việc "lớn lên cùng con" trở thành điều gần như bắt buộc để giữ sợi dây kết nối gia đình.

Biết lắng nghe con

Anh T.V.H (42 tuổi, ngụ phường Vườn Lài, TP HCM) từng tin mình là người cha nghiêm khắc nhưng công bằng. Anh đặt ra nguyên tắc rõ ràng: con trai 13 tuổi học xong mới được dùng điện thoại, không được cãi lại hay "lý sự".

Thế nhưng, chính nguyên tắc ấy khiến khoảng cách giữa hai cha con ngày càng lớn. Thằng bé trở nên ít nói, né tránh giao tiếp với cha và hay nổi cáu vô cớ. Một lần tình cờ đọc được tin nhắn của con gửi bạn, anh sững lại khi thấy dòng chữ: "Ông ba lúc nào cũng nghĩ mình đúng".

"Tôi nhận ra mình đang áp đặt kinh nghiệm của người lớn lên đứa trẻ đang lớn. Thương con, nhưng tôi lại quên mất việc lắng nghe con" - anh H. kể.

Từ chỗ luôn răn dạy, anh bắt đầu lùi lại, hỏi han và học từ những thứ mình không hiểu: game, TikTok, Instagram... Không phải để kiểm soát, mà để hiểu con hơn. Mối quan hệ cha - con nhờ đó mà dịu lại.

Chị L.M.Q (39 tuổi, phường Bình Thạnh, TP HCM) từng rất sốc khi con gái 10 tuổi làm đổ sữa giữa bữa ăn. Chị bực mình quát lớn, còn bé Na vừa khóc vừa nói: "Em làm đổ sữa chứ đâu phải tại con. Mẹ lúc nào cũng la con, la sai cũng không bao giờ xin lỗi".

Sau câu nói ấy, chị nhận ra mình luôn yêu cầu con nhận lỗi nhưng bản thân lại không làm điều tương tự, chỉ vì... là người lớn. Khoảnh khắc ấy cũng khiến chị hiểu rằng xin lỗi không làm cha mẹ mất quyền, mà giúp con học được bài học về trách nhiệm và sự tôn trọng.

Với anh P.N.K (45 tuổi, Thủ Đức), "lớn lên" cùng con là sau lần con trai phản kháng lại việc anh không cho đi Đà Lạt theo lịch trình của trường.

"Chúng tôi theo sát việc học và đi lại của con từ nhỏ. Nay con 18 tuổi, chúng tôi vẫn quản chặt lịch học và đưa đón mỗi ngày. Ngoài xã hội xảy ra nhiều chuyện phức tạp: lừa đảo, ma túy, tai nạn... Việc trường cho đi Đà Lạt, lại vừa nghe nói có mưa và sạt lở... nên chúng tôi lại càng lo" - anh K. nói.

Sau lần đó, anh ngồi lại với con, trải lòng về nỗi lo của mình và lắng nghe suy nghĩ của con. Từ đó, anh nhận ra con đã lớn, có những suy nghĩ, đánh giá sâu sắc, biết phân biệt đúng - sai, biết điểm mạnh - yếu của bản thân...

"Tôi học cách tin con, đồng thời tin vào chính mình, hiểu rằng yêu thương không đồng nghĩa với bảo bọc hay kiểm soát. Yêu thương là ở bên con, quan sát, hỗ trợ đúng lúc và tôn trọng lựa chọn của con trong giới hạn an toàn" - anh K. tâm sự.

Dẫn dắt thay vì áp đặt

Có thể thấy khoảng cách giữa cha mẹ và con cái hiện nay không xuất phát từ thiếu yêu thương, mà xuất phát từ sự lệch pha trong cách thể hiện tình cảm.

Theo thạc sĩ - chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Minh Trang, trẻ em hôm nay lớn lên trong một môi trường hoàn toàn khác thế hệ trước: tiếp cận công nghệ sớm, thông tin đa chiều, khả năng phản biện hình thành sớm hơn. Nếu cha mẹ vẫn giữ tâm thế biết hết, quyết định hết, trẻ sẽ thấy không được tôn trọng và dần khép mình.

"Lắng nghe, học cùng con hay chấp nhận xin lỗi… không làm suy giảm vai trò làm cha mẹ, mà giúp thiết lập lại sự kết nối trên nền tảng tôn trọng lẫn nhau. Trẻ thường nhìn cách người lớn hành xử để học, hơn là nghe những lời răn dạy. Ví dụ khi cha mẹ dám nhận sai, trẻ sẽ hiểu đúng - sai không phụ thuộc vào vị thế và mọi mối quan hệ đều cần sự công bằng, tôn trọng" - bà Minh Trang nhấn mạnh.

Với những gia đình có con lớn, nỗi lo của cha mẹ thường khiến việc kiểm soát kéo dài quá mức cần thiết. Chuyên gia tâm lý Trần Hiền Mai cho rằng đây là rào cản lớn trong quá trình trưởng thành của trẻ. Nếu cha mẹ không trao dần quyền lựa chọn trong giới hạn an toàn, con sẽ thiếu kỹ năng tự quyết và chịu trách nhiệm. Kiểm soát quá chặt có thể tạo phản kháng ngầm hoặc khiến trẻ phụ thuộc kéo dài. "Việc chuyển từ kiểm soát sang đồng hành, từ ra lệnh sang đối thoại giúp con hiểu rằng cha mẹ không buông bỏ trách nhiệm, mà đang tin tưởng và hỗ trợ con đúng cách" - bà Hiền Mai phân tích.

Các chuyên gia đều thống nhất "lớn lên" cùng con không phải là chiều theo con, mà là chuyển từ áp đặt sang dẫn dắt. Cha mẹ cần tôn trọng sự khác biệt thế hệ; lắng nghe trước khi phán xét và đặt sự trưởng thành của con cao hơn việc con phải nghe lời.

"Xung đột gia đình hiện nay không xuất phát từ việc trẻ hư, mà do người lớn chưa kịp cập nhật vai trò làm cha mẹ trong bối cảnh mới. Trong một xã hội nhiều biến động, gia đình chỉ thực sự là điểm tựa khi trẻ cảm thấy được lắng nghe, được tôn trọng và được tin tưởng. Để làm được điều đó, cha mẹ cần học cách thay đổi, trưởng thành và "lớn lên" cùng con, không ngừng điều chỉnh để giữ gìn sợi dây kết nối yêu thương trong gia đình" - bà Hiền Mai chia sẻ.