Sân khấu đương đại: Khát vọng những vở diễn mới

Từ ngày 22-6 đến 1-7-2026, tại TP Cần Thơ, Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức trại sáng tác sân khấu năm 2026 với sự tham gia của 16 tác giả đến từ nhiều địa phương. Cũng trong tháng 7, Hội Sân khấu TP HCM sẽ tổ chức trại sáng tác tại Phan Thiết, dự kiến có 15 tác giả tham gia.

Tiếp nối mạch nguồn cảm hứng

Trong bối cảnh cả nước hướng tới kỷ niệm 50 năm TP Sài Gòn - Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2.7.1976 - 2.7.2026), các trại sáng tác kịch bản được kỳ vọng sẽ góp phần hình thành những kịch bản mới viết về Bác Hồ, về thành phố mang tên Người và về những con người đang ngày đêm tiếp nối hành trình dựng xây thành phố.

Lịch sử sân khấu Việt Nam đã ghi nhận nhiều tác phẩm thành công khi khai thác hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trên sân khấu cải lương, những kịch bản như: "Bức chân dung huyền thoại" của Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang từng gây xúc động mạnh bởi cách khắc họa hình ảnh Bác Hồ với tình yêu bao la dành cho miền Nam ruột thịt.

Cùng với đó, những tác phẩm như: "Dấu xưa", "Người cầm lái", "Không còn con đường nào khác", "Sáng mãi niềm tin" hay đặc biệt là bộ trường thiên tiểu thuyết - kịch bản sân khấu "Nước non vạn dặm" của PGS-TS Nguyễn Thế Kỷ đã tạo nên dấu ấn sâu đậm trong đời sống sân khấu những năm gần đây.

Sau thành công của 2 kịch bản "Bến đợi" (sáng tác 2016) và "Dấu xưa" (sáng tác năm 2019), tác giả Thanh Bình (TP HCM) đã viết thêm 2 kịch bản mới về hình tượng Bác Hồ, đó là kịch bản "Khoảng lặng" (sáng tác năm 2021) và "Khát vọng Nà Nưa" (sáng tác năm 2022). Theo tác giả Thanh Bình, xây dựng hình tượng Bác Hồ bằng ngôn ngữ nghệ thuật là nguồn cảm hứng lớn và cũng là thách thức với người sáng tác và người thể hiện. Thể hiện hình tượng Bác trên sân khấu phải là hình ảnh gần gũi với các thế hệ công chúng về một lãnh tụ vĩ đại nhưng hết sức khiêm nhường, giản dị.

Kịch bản "Khoảng lặng" của tác giả Thanh Bình viết ở trại sáng tác do Liên hiệp các hội Văn học Nghệ thuật TP HCM tổ chức - được trao giải A. Hiện nay, kịch bản đã được Sở Văn hóa - Thể thao TP HCM giao Nhà hát Trần Hữu Trang chuyển thể thành kịch bản cải lương để đưa lên sàn tập trong năm 2026.

Riêng kịch bản "Dấu xưa" (đã được trao giải thưởng Sáng tạo lần 1 của TP HCM), hiện là kịch mục có hơn 120 suất diễn phục vụ nhiều đối tượng khán giả trên địa bàn TP HCM và các tỉnh lân cận.

Viết về thành phố bằng hơi thở hôm nay

Giới chuyên môn cho rằng thách thức lớn nhất đối với người viết hiện nay không nằm ở việc tìm đề tài, mà là tìm được góc nhìn mới. TP HCM sau 50 năm mang tên Bác đã có nhiều đổi thay mạnh mẽ. Đó là thành phố của những công trình hiện đại, của nền kinh tế sáng tạo, của các trung tâm đổi mới công nghệ, của những con người luôn dám nghĩ, dám làm.

PGS-TS Nguyễn Thị Minh Ngọc nhìn nhận người viết hôm nay cần nhìn thành phố bằng tâm thế của người trong cuộc: "Tác phẩm sân khấu phải phản ánh được hơi thở của đời sống hôm nay, những trăn trở, ước mơ và khát vọng của lớp trẻ đang góp phần xây dựng thành phố".

Nhiều ý kiến tại các trại sáng tác bày tỏ chủ đề nổi bật của các tác phẩm mới sẽ là hình ảnh tuổi trẻ trong những thời điểm bước ngoặt của lịch sử dân tộc. Nếu thế hệ thanh niên đầu thế kỷ 20 mang trong mình khát vọng giải phóng đất nước thì tuổi trẻ TP HCM hôm nay mang khát vọng xây dựng một đô thị văn minh, hiện đại, nghĩa tình, giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước. Đây chính là tinh thần mà cuộc vận động sáng tác hướng tới: kết nối truyền thống với hiện đại, từ hành trình tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến hành trình dựng xây và phát triển thành phố mang tên Người trong thời đại mới.

PGS-TS Trần Yến Chi cho rằng những tác phẩm thành công trong giai đoạn tới sẽ không dừng lại ở việc kể lại lịch sử, mà phải làm cho lịch sử trở thành động lực của hiện tại. Người xem cần nhìn thấy hình ảnh của chính mình trong câu chuyện sân khấu, nhìn thấy trách nhiệm và khát vọng của thế hệ hôm nay trước tương lai của thành phố.