Khởi động "cách mạng" giao thông xanh

Theo lộ trình, các phương tiện sử dụng năng lượng xanh - bao gồm xe điện hoặc không phát thải - sẽ được ưu tiên lưu thông trong vùng phát thải thấp. Ngược lại, phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch - xe chạy bằng xăng, dầu - sẽ bị hạn chế, tiến tới dần loại bỏ.

Quyết định phù hợp, cần thiết

TP Hà Nội không khuyến khích đăng ký mới phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch; cấm xe tải trên 3.500 kg sử dụng nhiên liệu hóa thạch vào vùng phát thải thấp (LEZ); hạn chế xe máy cá nhân theo khung giờ nếu không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải; cấm ô tô không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 (Euro 4). Ngoài ra, xe máy công nghệ sử dụng nhiên liệu hóa thạch cũng sẽ bị hạn chế hoạt động trong khu vực.

Đồng tình với chủ trương của TP Hà Nội, ông Nguyễn Xuân Kiên (trú phường Hoàn Kiếm) cho rằng khu vực trung tâm Hà Nội thường xuyên ùn tắc và ô nhiễm không khí nên việc chuyển dần sang phương tiện sạch là cần thiết. Tuy nhiên, thành phố cần có lộ trình rõ ràng song song với phát triển mạnh giao thông công cộng như xe buýt điện, metro... để người dân có lựa chọn thay thế thuận tiện, chi phí hợp lý.

Chị Nguyễn Thu Hương (trú phường Ba Đình) cho hay sau khi tìm hiểu lộ trình hạn chế xe xăng, gia đình vừa quyết định đổi sang xe điện. Dù ban đầu phân vân vì chi phí mua xe điện còn khá cao, cùng với lo ngại vấn đề sạc pin, song khi tìm hiểu thực tế, chị nhận thấy nhiều mẫu xe khá phù hợp với nhu cầu đi lại trong nội đô. "Nếu thành phố có thêm chính sách hỗ trợ và phát triển điểm sạc thuận tiện thì người dân sẽ mạnh dạn đổi sang xe xanh nhiều hơn" - chị Hương bày tỏ.

Theo PGS-TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên - Môi trường và Phát triển cộng đồng, việc triển khai thí điểm vùng LEZ tại Hà Nội là quyết định phù hợp trong bối cảnh môi trường luôn ở trong tình trạng báo động. Đây không chỉ là hệ thống giải pháp kỹ thuật mà là bước chuyển về tư duy phát triển.

"Việc triển khai vùng LEZ còn là phép thử năng lực quản trị đô thị của chính quyền. Nếu được triển khai bài bản đi kèm các giải pháp hỗ trợ, nó sẽ thành cú hích quan trọng để Hà Nội đạt mục tiêu giao thông xanh" - PGS-TS Bùi Thị An phân tích.

Thông tin thêm về việc triển khai vùng LEZ tại thủ đô, ông Đào Việt Long, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP Hà Nội, cho biết từ ngày 1-7 sẽ thí điểm theo lộ trình với phạm vi, thời gian và đối tượng phù hợp, không triển khai đồng loạt trên toàn vành đai 1. Về chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, Sở Xây dựng đang phối hợp hoàn thiện dự thảo nghị quyết để trình HĐND TP Hà Nội xem xét.

"Khung chính sách đang được các cơ quan chuyên môn đề xuất theo hướng phân loại rõ đối tượng, bảo đảm người dân, nhất là nhóm thu nhập thấp, không bị thiệt thòi. Nội dung và định mức cụ thể sẽ được công bố chính thức sau khi HĐND thành phố thông qua" - ông Long nêu rõ.

Cũng theo lãnh đạo Sở Xây dựng, UBND TP Hà Nội sẽ chỉ đạo các sở, ngành đánh giá định kỳ để điều chỉnh chính sách phù hợp thực tiễn, bảo đảm người dân có đủ thời gian chuẩn bị và thích nghi.

Cơ hội chuyển đổi xanh

Tại TP HCM, dù chưa triển khai vùng LEZ song thành phố đã có những chính sách hỗ trợ doanh nghiệp lắp trạm sạc, tủ đổi pin.

Đơn cử, Sở Xây dựng TP HCM mới đây công bố kế hoạch lắp đặt hơn 3.000 tủ đổi pin xe điện, hoàn thiện trước ngày 20-4. Các doanh nghiệp như Công ty CP Castrol Gogoro Mobility, Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Great Wealth và Công ty CP Phát triển trạm sạc Toàn Cầu V-Green được đề nghị khẩn trương hoàn thiện thủ tục, đẩy nhanh tiến độ lắp đặt ngoài thực địa. Với những khó khăn, vướng mắc, cần kịp thời phản ánh để được hướng dẫn, xử lý.

Với riêng VinFast, hãng xe điện này đặt mục tiêu triển khai 60.000 tủ đổi pin trong quý II/2026 tại 34 tỉnh, thành phố. Với quy mô này, mạng lưới tủ đổi pin được cho là lớn gấp nhiều lần số lượng trạm xăng hiện nay. Trước đó, VinFast đã hoàn thiện mạng lưới khoảng 45.000 tủ đổi pin ngay trong quý I.

ThS Đinh Trọng Khang, Phó Giám đốc Viện Chuyên ngành môi trường thuộc Viện Khoa học Công nghệ Giao thông Vận tải - Bộ Xây dựng, cho rằng ở những đô thị lớn như TP HCM, cần tính đến việc chuyển đổi phương tiện điện cho nhóm người sử dụng nhiều, chẳng hạn nhóm chạy dịch vụ xe công nghệ, để tăng hiệu quả giảm phát thải đáng kể.

Theo ông Lê Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Ứng dụng Kinh tế - Viện Nghiên cứu Phát triển TP HCM, với chương trình chuyển đổi 400.000 xe máy xăng chạy dịch vụ công nghệ sang xe máy điện, quá trình chuyển dịch theo hướng xanh hóa sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ hơn.

Theo tính toán, mỗi ngày tài xế xe máy công nghệ tốn khoảng 50.000 - 100.000 đồng tiền xăng, nếu chuyển đổi sang xe điện VinFast thì gần như không tốn chi phí bởi được miễn phí đổi pin, sạc. Nếu với mức tiêu thụ xăng thấp nhất là 50.000 đồng/ngày, mỗi tháng chạy 24 ngày thì chỉ cần 30 tháng, tiền nhiên liệu tiết kiệm được đủ để bù đắp chi phí mua một chiếc xe máy điện loại tốt.

"Bên cạnh chính sách khuyến khích doanh nghiệp lắp trạm sạc, tủ đổi pin, các chung cư cũng cần triển khai đồng bộ khu vực phục vụ sạc xe điện, đáp ứng đầy đủ quy định an toàn phòng cháy chữa cháy để hỗ trợ người dân tích cực chuyển đổi sang xe điện" - ông Hải góp ý.