Kỳ thị đang tác động trực tiếp đến cơ thể ra sao?

Ngày 3-3, TS-BS.CKII Trà Anh Duy, giảng viên Khoa Tâm lý học-Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM, cho biết gần đây ông thường tiếp nhận nhiều trường hợp thanh niên LGBTQ+ (đại diện cho cộng đồng những người có xu hướng tính dục, bản dạng giới hoặc thể hiện giới khác biệt so với số đông) tìm đến tham vấn trong tình trạng mất ngủ kéo dài, lo âu, hồi hộp, mệt mỏi không rõ nguyên nhân hoặc giảm động lực học tập, làm việc.

Mới đây, 1 sinh viên 20 tuổi thuộc cộng đồng LGBTQ+ tìm đến hỗ trợ vì mất ngủ kéo dài, hồi hộp và đôi lúc đau thắt ngực. Kết quả khám tim mạch không phát hiện bệnh lý thực thể. Tuy nhiên, qua trao đổi chuyên sâu, bệnh nhân cho biết đang che giấu xu hướng tính dục với gia đình, thường xuyên lo sợ bị phát hiện và chịu những lời trêu chọc trong môi trường học tập.

Theo BS Duy, đây là biểu hiện của stress mạn tính liên quan đến kỳ thị và áp lực phải che giấu bản thân. Khi cá nhân sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài, cơ thể liên tục kích hoạt phản ứng stress, dẫn đến rối loạn giấc ngủ, tim đập nhanh và nhiều triệu chứng cơ thể dù không có tổn thương thực thể. Sau quá trình can thiệp tập trung vào điều hòa stress và xây dựng mạng lưới hỗ trợ an toàn, các triệu chứng của sinh viên này đã cải thiện rõ rệt.

Trường hợp thứ 2 là nam thanh niên 23 tuổi tìm đến tham vấn với cảm giác trống rỗng, giảm động lực học tập và tự đánh giá thấp bản thân. Anh chia sẻ rằng sau nhiều năm nghe những nhận xét tiêu cực về LGBTQ+, anh dần tin rằng mình kém giá trị.

BS Duy cho rằng đây là hiện tượng "nội hóa kỳ thị", khi định kiến xã hội trở thành niềm tin tiêu cực về chính mình. Nội hóa kỳ thị là yếu tố nguy cơ đáng kể đối với trầm cảm và lo âu do làm suy giảm lòng tự trọng và bản sắc cá nhân. 

Với nhiều thanh niên LGBTQ+, kỳ thị không luôn biểu hiện bằng xung đột gay gắt. Đó có thể chỉ là một câu đùa "vô hại", ánh nhìn dò xét hay lời khuyên tưởng như quan tâm nhưng hàm chứa phủ định. Những va chạm nhỏ lặp đi lặp lại tích tụ thành áp lực âm thầm, khiến không ít người trẻ phải sống trong trạng thái dè chừng, kiểm soát bản thân và che giấu con người thật.

Kỳ thị không chỉ gây tổn thương tâm lý mà còn để lại dấu ấn sinh học rõ rệt. Khi stress kéo dài, khiến rối loạn giấc ngủ, thay đổi nội tiết, suy giảm miễn dịch và biến động cảm xúc.

Trong tâm lý học, kỳ thị được xem là một dạng stress xã hội mạn tính. Khác với áp lực ngắn hạn, stress do kỳ thị có tính lặp lại và khó tránh. Mỗi lần bị phán xét hay buộc phải che giấu bản thân, cơ thể lại kích hoạt cơ chế phòng vệ, làm tăng tiết hormone cortisol. Khi cortisol duy trì ở mức cao, nguy cơ mệt mỏi, lo âu, trầm cảm và các vấn đề sức khỏe khác gia tăng.

Thực tế lâm sàng cho thấy không ít thanh niên LGBTQ+ tìm đến bác sĩ vì đau đầu, tim đập nhanh, rối loạn tiêu hóa hoặc mất ngủ kéo dài, dù không phát hiện bệnh lý thực thể. 

Nghiên cứu cho thấy thanh niên LGBTQ+ có nguy cơ trầm cảm và lo âu cao hơn 1,5 - 2 lần so với nhóm dị tính. Tuy nhiên, khi gia đình và học đường trở nên chấp nhận, các chỉ số sức khỏe tâm thần cải thiện rõ rệt.