LẮNG NGHE NGƯỜI DÂN HIẾN KẾ: "Phòng thí nghiệm thể chế"

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, khi các ưu đãi tài chính dần bão hòa, "chìa khóa" để TP HCM mở cánh cửa vươn tầm Đông Nam Á không gì khác chính là sự minh bạch và ổn định của thể chế.

Tài sản vô hình

Trong nhiều thập kỷ qua, TP HCM luôn giữ vững vị thế đầu tàu kinh tế, là trung tâm đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế sâu rộng nhất cả nước. Cộng đồng doanh nghiệp năng động tại thành phố không chỉ đóng góp lớn vào ngân sách mà còn khởi xướng, thử nghiệm nhiều mô hình kinh doanh và sáng kiến cải cách quan trọng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động với các xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng và chuyển đổi số, kỳ vọng vươn tầm trở thành trung tâm khu vực Đông Nam Á đòi hỏi TP HCM phải vượt qua giới hạn của các lợi thế truyền thống như quy mô thị trường hay nguồn nhân lực. Một trong những yếu tố quyết định sự thành công hiện nay nằm ở chất lượng thể chế và năng lực thực thi chính sách. Tiếng nói chung từ thực tiễn doanh nghiệp cho thấy TP HCM cần một đòn bẩy thể chế đủ mạnh và tin cậy để chuyển hóa tiềm năng thành năng lực cạnh tranh thực tế.

Trong cuộc đua toàn cầu, cạnh tranh bằng ưu đãi tài chính đã nhường chỗ cho cạnh tranh bằng chất lượng thể chế. Đối với các nhà đầu tư chiến lược có vốn lớn và tầm nhìn dài hạn, sự ổn định, tính minh bạch và khả năng dự báo của môi trường pháp lý quan trọng hơn những ưu đãi ngắn hạn. Các dự án quy mô lớn thường chịu rủi ro nếu chính sách thiếu nhất quán. Do đó, "niềm tin thể chế" trở thành tài sản vô hình quan trọng mà TP HCM cần xây dựng.

Dù TP HCM sở hữu nhiều tiềm năng để trở thành tâm điểm kết nối khu vực, cộng đồng doanh nghiệp vẫn cho rằng đó chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ để thu hút dòng vốn chiến lược chính là sự an tâm của nhà đầu tư khi được hoạt động trong một hệ thống thể chế minh bạch, công bằng và hiệu quả.

Niềm tin từ hành động

Việc Quốc hội thông qua Nghị quyết 260/2025 (sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98/2023) được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá là bước tiến quan trọng về tư duy thể chế, trao quyền chủ động cho TP HCM thử nghiệm các mô hình quản trị và đầu tư linh hoạt.

Để chính sách thực sự trở thành đòn bẩy phát triển, mấu chốt nằm ở năng lực tổ chức thực thi. Thực tiễn cho thấy bất cập lớn nhất lâu nay không phải là chủ trương mà là ở khâu triển khai. Do đó, nhiều người kỳ vọng các cải cách được thực hiện nhất quán, đi kèm với sự giám sát và phản hồi hiệu quả.

Quy trình lựa chọn nhà đầu tư chiến lược hiện còn nặng tính hành chính, chưa tương xứng với quy mô đối tác. Nhiều doanh nghiệp kiến nghị TP HCM chuyển sang cơ chế xét duyệt dựa trên các tiêu chí định lượng minh bạch như: năng lực tài chính, khả năng giải ngân, năng lực nghiên cứu - phát triển, cam kết về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), mức độ lan tỏa công nghệ.

Thời gian được xem là chi phí cơ hội; sự chậm trễ hay thiếu minh bạch sẽ làm giảm sút tính hấp dẫn của môi trường đầu tư. Giải pháp được đề xuất là áp dụng nguyên tắc "đặt niềm tin có kiểm soát", cắt giảm tối đa thủ tục tiền kiểm nhưng tăng cường trách nhiệm và chế tài hậu kiểm.

Bên cạnh đó, tính ổn định của chính sách dài hạn là yếu tố cốt lõi để quản trị rủi ro cho nhà đầu tư. Với các dự án kéo dài hàng chục năm, những thay đổi đột ngột về thuế hay quy hoạch có thể phá vỡ phương án tài chính của doanh nghiệp.

Để khắc phục điều này, TP HCM cần nghiên cứu cơ chế "cam kết chính sách dài hạn" có giá trị pháp lý cao, bảo đảm nguyên tắc không hồi tố các thay đổi bất lợi. Ngoài ra, việc thiết lập một cơ chế trung gian mang tính trọng tài để đối thoại và xử lý nhanh các vướng mắc phát sinh là vô cùng cần thiết nhằm củng cố niềm tin bền vững của nhà đầu tư.

Ưu đãi thực chất

Về chính sách ưu đãi đầu tư, cộng đồng doanh nghiệp đánh giá các quy định về thuế, đất đai trong Nghị quyết 260 là tích cực nhưng vẫn gặp khó khăn ở khâu tiếp cận do thủ tục còn phức tạp và thiếu rõ ràng. Doanh nghiệp kiến nghị cần chuyển đổi tư duy ưu đãi từ "hình thức" sang "thực chất".

Thay vì chỉ chú trọng ưu đãi tài khóa, TP HCM cần thiết kế gói giải pháp tổng thể, bao gồm các yếu tố phi tài chính như: tiếp cận hạ tầng, quỹ đất sạch, nhân lực chất lượng cao và thủ tục hành chính nhanh gọn. Quyết định đầu tư ngày nay dựa trên bài toán tổng chi phí và quản trị rủi ro, không đơn thuần chỉ là mức thuế suất thấp.

Bên cạnh đó, vấn đề chia sẻ rủi ro trong các dự án hợp tác công - tư (PPP) cần được giải quyết triệt để. Việc thiết lập các quỹ chia sẻ rủi ro hoặc bảo lãnh đầu tư công sẽ giúp tái cân bằng quyền lợi, giúp doanh nghiệp yên tâm cam kết vốn dài hạn vào các dự án hạ tầng lớn mà không phải gánh chịu sự bất định.

Nhìn chung, từ góc độ thực tiễn, thể chế chính là đòn bẩy quan trọng nhất cho sự phát triển của TP HCM. Việc sửa đổi Nghị quyết 98 không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật mà còn là cơ hội tái định hình vị thế của TP HCM trên bản đồ khu vực.

Để chuyển hóa lợi thế thành dòng vốn thực tế, điều cốt lõi vẫn là xây dựng một môi trường thể chế minh bạch, ổn định và có tính dự báo cao. Việc lắng nghe và tiếp thu ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp sẽ giúp chính sách đi vào cuộc sống, củng cố niềm tin - tài sản quý giá nhất để đưa TP HCM trở thành trung tâm đầu tư chiến lược hàng đầu Đông Nam Á.