Mở khóa giá trị đất đô thị

Ngày 27-3, Trường Đại học Kiến trúc TP HCM tổ chức hội thảo quốc tế chủ đề "TOD với phát triển đường sắt đô thị". Sự kiện thu hút đông đảo chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc và hạ tầng đô thị.

Bài toán liên ngành

Trong lời phát biểu khai mạc, PGS-TS-KTS Phạm Trọng Thuật, Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc TP HCM, đánh giá TOD (mô hình phát triển đô thị theo định hướng phát triển giao thông công cộng) đang được nhìn nhận dưới nhiều góc độ khác nhau, từ cấu trúc đô thị mới, cơ hội phát triển đến những thách thức trong quá trình triển khai. 

Với đô thị lớn như TP HCM, trong bối cảnh ưu tiên giao thông công cộng, đặc biệt là đường sắt đô thị, yêu cầu đặt ra về công tác quy hoạch, thiết kế, quản lý và vận hành ngày càng cao.

"Chúng ta không bàn xem TOD có cần thiết hay không mà bàn cách để TOD được thực hiện một cách hiệu quả" - PGS Thuật nhấn mạnh, đồng thời cho rằng TOD là bài toán liên ngành, đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo.

Tại hội thảo, ông Vũ Anh Tú, Phó Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc (Bộ Xây dựng), thông tin khu vực đô thị hiện đóng góp khoảng 70% GDP cả nước nhưng đang đối mặt không ít thách thức như ùn tắc giao thông, áp lực hạ tầng cũng như hiệu quả khai thác đất đai.

Theo ông Vũ Anh Tú, TOD được xác định là công cụ phát triển tổng hợp, gắn kết quy hoạch không gian, giao thông công cộng và khai thác giá trị đất đai. 

Dù định hướng và khung pháp lý đã dần hoàn thiện, song điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực hiện. 

"Điểm nghẽn lớn nhất không phải là chủ trương mà là cơ chế triển khai và cách làm cụ thể" - ông diễn giải và bày tỏ chờ đợi điểm nghẽn này sớm được khơi thông.

Hoàn thiện cơ chế, thu hút đầu tư

Trình bày tham luận về quản lý nhà ở và bất động sản trong TOD, TS Tống Thị Hạnh, Cục trưởng Cục Quản lý nhà và Thị trường bất động sản - Bộ Xây dựng, cho rằng TP HCM có lợi thế với 2 Nghị quyết 98/2023, 260/2025 của Quốc hội. 

Vì thế, cần vận dụng tốt cơ chế đặc thù, linh hoạt điều chỉnh chỉ tiêu quy hoạch, khai thác hiệu quả quỹ đất khu vực TOD và giữ lại nguồn thu để tái đầu tư hạ tầng.

TS Hạnh cũng chỉ ra nhiều công tác cần triển khai sớm trong thời gian tới. Cụ thể như hoàn thiện pháp luật liên quan, bổ sung cơ chế tính giá trị đất gia tăng khi đầu tư giao thông công cộng, phát triển nhà ở thương mại trong lõi TOD gắn với bố trí nhà ở xã hội phù hợp.

Tại hội thảo, ông Võ Hoàng Ngân, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP HCM, cho hay thành phố đang đứng trước bước ngoặt lớn khi vận hành tuyến metro số 1 và đặt mục tiêu phát triển mạng lưới đường sắt đô thị quy mô gồm 187 km vào năm 2030 và 355 km vào năm 2035.

Ông Võ Hoàng Ngân nhìn nhận để metro không chỉ là phương tiện vận chuyển mà còn trở thành động lực phát triển kinh tế thì sự gắn kết chặt chẽ giữa quy hoạch giao thông và không gian đô thị rất quan trọng. Trong đó, TOD giữ vai trò then chốt. "TOD chính là chìa khóa để khai thác hiệu quả quỹ đất quanh nhà ga, tạo nguồn lực tái đầu tư hạ tầng" - ông Ngân quả quyết.

Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc nhấn mạnh TP HCM đang hướng đến mô hình đô thị nén, giảm phát thải, ưu tiên giao thông công cộng với metro là trục xương sống. Việc hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù nhằm thúc đẩy triển khai TOD, từ tích hợp quy hoạch đến thu hút nhà đầu tư, đang được thành phố tập trung.