Mối nguy thầm lặng từ xe máy

Theo quy định, từ ngày 1-7-2027 sẽ bắt đầu kiểm định khí thải xe máy tại Hà Nội và TP HCM.

Theo dữ liệu năm 2025, Việt Nam có hơn 77 triệu xe máy, tương đương 770 xe/1.000 dân. Riêng TP HCM khoảng 10 triệu xe, Hà Nội khoảng 7 triệu xe, chiếm phần lớn lưu lượng giao thông đô thị. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Ngân hàng Thế giới, xe máy chiếm 85%-90% lượng phát thải hydrocarbon (HC), carbon monoxide (CO) và nitrogen oxide (NOx) tại các thành phố lớn. Những chất này gây ra nhiều vấn đề sức khỏe như hen suyễn, bệnh tim mạch, ung thư phổi và gây tử vong sớm. Ô nhiễm không khí gây thiệt hại kinh tế hơn 13 tỉ USD mỗi năm, tương đương 4% GDP.

Nguyên nhân chính nằm ở quá trình đốt cháy nhiên liệu không hoàn toàn. Theo PGS-TS Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội Ô tô và Thiết bị động lực TP HCM, động cơ xe máy khó đạt tỉ lệ hòa trộn lý tưởng là 14 phần không khí cho 1 phần xăng, dẫn đến cháy không hết và phát sinh khí độc. HC chưa cháy hết kết hợp với NOx tạo sương mù quang hóa, gây mưa axít và tăng nguy cơ ung thư. Trong khi đó, khí CO sinh ra từ xăng không cháy hết là chất độc không màu, có thể gây ngộ độc và tử vong.

Ngoài ra, điều kiện vận hành trong đô thị - dừng, chạy liên tục - làm hiệu suất động cơ giảm 10%-20%, khiến tiêu hao nhiên liệu và phát thải tăng. Xe máy có thể tiêu thụ tới 2,9 - 3,01 lít xăng/100 km trong điều kiện này.

PGS-TS Đỗ Văn Dũng chỉ rõ: Xe máy phát thải HC và CO cao gấp 5 - 10 lần ô tô cùng công suất, do thiết kế xi-lanh nhỏ, đường nạp hẹp và nhiều xe vẫn sử dụng công nghệ cũ. "Trong bối cảnh giao thông đô thị đông đúc, tốc độ thấp, tình trạng ô nhiễm từ xe máy càng nghiêm trọng, trở thành thách thức lớn đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng" - ông Dũng nói.