Người dân không đứng ngoài quy hoạch đô thị

Quy hoạch không phải để phô diễn tầm vóc đô thị, mà là để mỗi người dân thực sự thấy hạnh phúc trong chính ngôi nhà của mình, khu vực sinh sống của mình và thành phố mình cư ngụ.

Thước đo căn bản

Quy hoạch đô thị không thể là bản vẽ áp đặt từ trên xuống. Trong nhiều năm, đây được xem là công việc riêng của cơ quan quản lý đô thị, khiến người dân - đối tượng chịu tác động trực tiếp - không nêu được ý kiến của mình. Đối với một siêu đô thị phát triển nhanh như TP HCM, cách tiếp cận này đã không còn phù hợp.

Nhiều vấn đề, từ dự án treo, ùn tắc giao thông đến thiếu hụt không gian công cộng, đều hiện rõ nhất qua trải nghiệm hằng ngày của cư dân. Do đó, việc lắng nghe người dân hiến kế cần trở thành nguyên tắc cốt lõi, thay vì chỉ là thủ tục hình thức. Quy hoạch hiện đại cần sự tham gia của cộng đồng dân cư ngay từ đầu để giải quyết các điểm nghẽn nội tại của đô thị.

Mục tiêu cuối cùng của quy hoạch đô thị phải là cuộc sống tốt đẹp hơn cho mỗi người dân. Đây là thước đo căn bản, chứ quy hoạch không thể chỉ đẹp trên bản vẽ hay tối ưu các chỉ số đất đai. Một đồ án quy hoạch thành công phải nâng chất lượng sống thực tế của người dân lên cao hơn, thuận tiện và văn minh hơn.

Quy hoạch TP HCM trong giai đoạn phát triển mới cần phải trả lời được các câu hỏi thực tiễn: Người dân sẽ sống tốt hơn ở đâu? Trẻ em có thêm bao nhiêu chỗ vui chơi? Những khu vực bị quy hoạch treo hàng chục năm được tháo gỡ thế nào?... Khi gắn liền với quyền lợi cộng đồng, đó mới là bản quy hoạch xứng tầm cho một siêu đô thị.

Tháo gỡ dứt điểm tồn đọng

Một trong những điểm nghẽn trong quy hoạch đô thị ở TP HCM không chỉ là thiếu hụt nguồn lực mà còn nằm ở độ trễ thực thi chính sách, khiến nhiều khu đất đắc địa bị quy hoạch treo, gây lãng phí tài nguyên và ảnh hưởng niềm tin xã hội. Yêu cầu của lãnh đạo TP HCM mới đây đã xác lập hướng đi mới: Quy hoạch phải gắn liền với việc tháo gỡ dứt điểm những tồn đọng.

Đột phá trong quy hoạch đô thị thực chất là xử lý hiệu quả những công việc trì trệ. Chẳng hạn, tại khu Trường đua Phú Thọ, tinh thần mới là yêu cầu rà soát tổng thể công năng để khai thác hiệu quả nguồn lực, ưu tiên phục vụ nhu cầu thiết thực của cư dân; thay vì chỉ tính toán theo logic đầu tư đơn thuần. Thành phố kiên quyết từ bỏ kiểu chia ô chức năng cứng nhắc, đầu tư rồi bỏ trống.

Để hiện thực hóa điều này, cơ quan chức năng TP HCM cần có "cách nghĩ khác, cách làm khác". "Cách nghĩ khác" là chuyển sang quy hoạch tích hợp, kết nối giao thông với nhà ở, công viên với văn hóa, công nghệ với giáo dục. Mỗi dự án cần trả lời được câu hỏi: Công trình mang lại lợi ích gì cho cư dân?

"Cách làm khác" là thể chế đột phá, phân cấp mạnh mẽ, quyết định nhanh chóng và gắn với trách nhiệm rõ ràng. Tận dụng cơ chế đặc thù, TP HCM cần thử nghiệm các mô hình quản trị mới cho không gian sáng tạo và hạ tầng chiến lược. Một siêu đô thị không hình thành chỉ bằng bản đồ đẹp, mà bằng năng lực biến bản đồ ấy thành nhịp sống mới đầy sinh lực.

Tăng trưởng gắn với chất lượng sống

Quy hoạch đô thị cần phải bắt đầu từ chính không gian sống của người dân. Một thành phố xanh, thông minh không chỉ thể hiện qua những dự án hoành tráng, mà còn qua mật độ công viên, khả năng tiếp cận sự tiện ích và an toàn. TP HCM đang tái định nghĩa mối quan hệ giữa tăng trưởng và chất lượng sống - tăng trưởng là phương tiện để tạo ra môi trường sống tốt hơn.

Logic phát triển quy hoạch đô thị cần dựa trên 2 nền tảng: niềm tin của người dân và nhà đầu tư. Song song với không gian cộng đồng, TP HCM cần nâng tầm hạ tầng số và dữ liệu trí tuệ nhân tạo thành hạ tầng chiến lược. Thành phố cần chuyển dịch từ "vá chỗ thiếu" sang "mở cực tăng trưởng mới" tại Thủ Thiêm hay các trục hướng biển, tạo không gian phát triển cho nhiều thập kỷ tới.

Mọi hạ tầng hay cực tăng trưởng cuối cùng phải được kiểm chứng bằng lợi ích của từng cư dân cụ thể. Lắng nghe người dân hiến kế là điều kiện tiên quyết để quy hoạch có tính chính danh và thực tiễn. Cư dân chính là những người chỉ ra thành phố cần lớn hơn về quy mô hay sâu sắc hơn về chất lượng văn minh.

Khát vọng bứt phá chỉ thành hiện thực khi thành phố có quy hoạch đúng tầm, thể chế mở và sự đồng thuận xã hội đủ lớn. Trong đó, quy hoạch đô thị chỉ thực sự có sức sống khi hàm chứa tiếng nói của những người đang mong chờ một nơi đáng sống thực thụ.