Nguồn lực chiến lược

 TP HCM dự kiến đồng loạt khởi công 4 dự án hạ tầng quy mô lớn vào ngày 15-1, với tổng vốn đầu tư hơn 230.000 tỉ đồng, gồm tuyến metro số 2, cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2 và Khu Liên hợp Thể dục Thể thao quốc gia Rạch Chiếc.

Ngoài tuyến metro số 2 được đầu tư bằng ngân sách, 3 dự án còn lại đều triển khai theo mô hình đối tác công - tư (PPP). Điều đó cho thấy TP HCM đang chủ động kết hợp đầu tư công với mô hình PPP một cách chọn lọc. Nguồn lực ngân sách tập trung cho các hạ tầng trọng yếu, trong khi khu vực tư nhân được huy động tham gia sâu hơn các dự án có khả năng khai thác lâu dài.

TP HCM và vùng Đông Nam Bộ có nhiều lợi thế để triển khai mô hình PPP một cách thực chất. Quy mô và chiều sâu của đô thị TP HCM, với mật độ dân cư cao, nhu cầu đi lại lớn, hoạt động kinh tế sôi động, tạo điều kiện để nhiều dự án hạ tầng hình thành. Đây là nền tảng quan trọng để khu vực tư nhân sẵn sàng tham gia các dự án có vòng đời lâu dài - từ giao thông đô thị, hạ tầng liên kết vùng đến các công trình dịch vụ, thể thao và văn hóa.

TP HCM có lợi thế đặc biệt về đất đai và có khả năng gia tăng giá trị đất đai do đầu tư hạ tầng thành nguồn lực phát triển. Việc gắn đầu tư hạ tầng với tái cấu trúc không gian đô thị, khai thác không gian ngầm, không gian trên cao và các khu chức năng hỗn hợp cho phép thành phố chủ động nắm bắt phần lợi tức tăng thêm. Nếu tận dụng được các công cụ thể chế phù hợp, nguồn lực này có thể được tái đầu tư cho chính hạ tầng, qua đó phát huy hiệu quả mô hình PPP - chuyển từ việc chủ yếu dựa vào thu phí người sử dụng sang cơ chế chia sẻ lợi ích giữa nhà nước, tư nhân và toàn xã hội.

Những lợi thế này càng phát huy hiệu quả trong không gian thể chế mới mà Nghị quyết 260/2025 (sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98/2023) của Quốc hội đã mở ra cho TP HCM. Qua đó, việc đầu tư hạ tầng chỉ để thu phí được chuyển sang khai thác các giá trị tăng thêm do hạ tầng tạo ra, vừa cải thiện hiệu quả tài chính của dự án vừa nâng cao chất lượng đô thị.

Nghị quyết 260/2025 cũng tháo gỡ một điểm nghẽn của mô hình PPP trong việc giải phóng mặt bằng. Việc trao cho TP HCM quyền chủ động hơn trong việc tạo quỹ đất sạch trước khi triển khai dự án giúp giảm đáng kể rủi ro và chi phí cho nhà đầu tư, từ đó khuyến khích khu vực tư nhân tham gia sâu hơn các dự án hạ tầng quy mô lớn. Việc mở rộng cơ chế chia sẻ rủi ro và điều chỉnh hợp đồng theo hướng linh hoạt hơn giúp mô hình PPP tại TP HCM tiệm cận với thông lệ quốc tế…

PPP không phải là mô hình tối ưu cho mọi dự án. Mô hình này chỉ phát huy hiệu quả khi khâu chuẩn bị dự án được thực hiện một cách nghiêm túc, chuyên nghiệp. Trước yêu cầu tăng trưởng kinh tế 2 con số, mô hình PPP cần được nhìn nhận như một nguồn lực chiến lược của TP HCM, chứ không chỉ đơn thuần là giải pháp huy động vốn thay thế ngân sách.