Nhìn lại quá trình hợp nhất của TPHCM

Từ ngày 1-7-2025, TPHCM sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, đồng thời triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đánh dấu bước chuyển lớn trong tổ chức không gian phát triển, quản trị đô thị và liên kết vùng của thành phố trong giai đoạn mới.

Điều kiện để hình thành "siêu đô thị"

Ngày 12-4-2025, thay mặt Ban Chấp hành Trung ương, Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 60. Trung ương thống nhất chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh cả nước còn 34 đơn vị, gồm 28 tỉnh và 6 thành phố trực thuộc Trung ương. Trong đó, hợp nhất tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu, tỉnh Bình Dương và TPHCM; lấy tên là TPHCM, trung tâm chính trị - hành chính đặt tại TPHCM cũ.

Sau khi có quyết định của Trung ương, chiều 14-5-2025, tại tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, lãnh đạo Thành ủy TPHCM, Tỉnh ủy Bình Dương và Tỉnh ủy Bà Rịa - Vũng Tàu tổ chức hội nghị nhằm đánh giá tiến độ triển khai đề án sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh và xã. 

Đồng thời, các địa phương thống nhất phương hướng thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới. 

Đây cũng là lần đầu Ban Thường vụ ba tỉnh, thành cùng ngồi lại để thảo luận về một đề án quy mô lớn, đặt nền móng cho sự phát triển mới.

Phát biểu tại buổi làm việc, ông Nguyễn Văn Nên (thời điểm này đang là Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TPHCM) cho biết việc hợp nhất 3 địa phương không chỉ nhằm tối ưu hóa các nguồn lực như ngân sách, đất đai, hạ tầng mà còn hướng tới tạo đột phá về thể chế, chính sách và cơ chế quản lý. Đây là điều kiện để hình thành một "siêu đô thị" có tầm vóc quốc tế, đóng vai trò là động lực tăng trưởng mạnh của vùng Đông Nam Bộ cũng như cả nước.

Bước chuyển mình chưa từng có

Ngày 12-6-2025, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025. 

Kể từ ngày Nghị quyết này có hiệu lực thi hành, cả nước có 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh, gồm 28 tỉnh và 6 thành phố. Trong đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của TPHCM, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu và tỉnh Bình Dương thành thành phố mới có tên gọi là TPHCM.

Sau khi sắp xếp, TPHCM có diện tích tự nhiên là 6.772,59 km2, quy mô dân số 14.002.598 người. TPHCM giáp các tỉnh Đồng Nai, Đồng Tháp, Lâm Đồng, Tây Ninh và Biển Đông.

Sáng 18-6, Tổng Bí thư Tô Lâm và Đoàn công tác Trung ương đã làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy TPHCM, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bà Rịa–Vũng Tàu, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bình Dương về kết quả triển khai các nghị quyết, kết luận của Trung ương gần đây; việc sắp xếp tổ chức bộ máy; công tác quốc phòng, an ninh; thực hiện nhiệm vụ tăng trưởng kinh tế; an sinh xã hội.

Tại đây, Tổng Bí thư nhấn mạnh việc hợp nhất TPHCM với Bà Rịa–Vũng Tàu và Bình Dương đánh dấu bước chuyển mình mang tính bước ngoặt chưa từng có trong lịch sử phát triển đô thị Việt Nam. Đây là sự tái cấu hình toàn diện không gian phát triển, nơi ba cực kinh tế năng động bậc nhất cả nước hội tụ thành một siêu đô thị – tài chính – công nghiệp – cảng biển.

Tầm nhìn mới cho TPHCM mới là trở thành "siêu đô thị quốc tế" của Đông Nam Á – một đô thị thông minh, xanh, sáng tạo, tiêu biểu không chỉ về sức mạnh kinh tế mà cả sự phong phú về văn hóa, nghệ thuật, thể thao, giải trí và phong cách sống hiện đại, năng động. TPHCM mới sẽ là một trung tâm tài chính, thương mại, logistics, công nghiệp công nghệ cao và du lịch biển quy mô khu vực; với định hướng phát triển trên nền tảng công nghệ số, kinh tế xanh, bền vững về môi trường, xã hội hài hòa, gắn kết, rộng mở, văn minh, kết tinh các giá trị tiên tiến của châu Á và thế giới; phấn đấu là nơi hấp dẫn, hội tụ nhân tài, "giới sáng tạo", doanh nhân trong nước và quốc tế, là nơi thuận lợi khởi nghiệp, sáng tạo, ươm mầm những xu hướng mới và mô hình tiên tiến. 

TPHCM mới không chỉ là đầu tàu kinh tế quốc gia mà phải là đô thị hiện đại có ảnh hưởng trong mạng lưới các thành phố toàn cầu.

Đặt nền tảng cho chặng đường phát triển bền vững 

Ngày 30-6, cùng cả nước, Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM tổ chức Lễ công bố các Nghị quyết, Quyết định của Trung ương và địa phương về sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã, kết thúc hoạt động đơn vị hành chính cấp huyện, thành lập tổ chức Đảng, chỉ định cấp ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM, xã, phường, đặc khu. Dự lễ có Tổng Bí thư Tô Lâm.

Phát biểu tại buổi lễ, Tổng Bí thư Tô Lâm trân trọng kêu gọi toàn thể cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, người lao động, chiến sĩ lực lượng vũ trang, cộng đồng doanh nghiệp và nhân dân TPHCM cùng nhau đoàn kết một lòng, hành động quyết liệt, sáng tạo và kỷ cương, để đưa thành phố vươn lên những tầm cao mới.

Theo Tổng Bí thư Tô Lâm, đây là thử thách nhưng cũng là cơ hội lịch sử. Sự thành công của TPHCM không thể chỉ đến từ văn bản hay nghị quyết mà phải đến từ sự đồng thuận trong dân, sự quyết liệt trong lãnh đạo và sự tận tâm trong thực thi.

"Chúng ta bước vào giai đoạn phát triển mới không chỉ với niềm tự hào, mà với trách nhiệm lớn lao trước Tổ quốc và các thế hệ mai sau. Từ vùng đất thành đồng và nghĩa tình này, chúng ta hãy cùng nhau khơi dậy ý chí vươn lên, biến từng con đường, dãy phố, ngõ xóm, khu dân cư, nhà máy, cánh đồng, dòng sông, bờ biển trở thành biểu tượng của thịnh vượng và hội nhập" - Tổng Bí thư Tô Lâm nói.

Sau sáp nhập, trên nền tảng không gian được mở rộng, TPHCM xác lập mô hình phát triển "3 vùng - 1 đặc khu - 3 hành lang - 5 trụ cột", thể hiện tư duy phát triển tổng thể, phân vai rõ ràng giữa các khu vực, phát huy tối đa lợi thế so sánh, đồng thời tạo động lực tăng trưởng bền vững cho toàn vùng phía Nam. 

Cụ thể, vùng Bình Dương được định hướng phát triển công nghiệp công nghệ cao; vùng Bà Rịa-Vũng Tàu giữ vai trò trung tâm kinh tế biển, du lịch biển, năng lượng sạch và logistics; khu vực trung tâm TPHCM là đô thị lõi, tập trung phát triển công nghệ cao, dịch vụ chất lượng cao và tài chính quốc tế. Đặc khu Côn Đảo được định hướng phát triển du lịch biển đảo xanh, bền vững, là không gian có giá trị đặc thù về sinh thái, lịch sử và văn hóa.

Ba hành lang phát triển gồm hành lang Bắc - Nam dọc theo sông Sài Gòn hướng ra biển; hành lang phía Đông kết nối khu vực Bà Rịa-Vũng Tàu với Cần Giờ; và hành lang Đông-Tây kết nối Đồng Nai-Tây Ninh thông qua Quốc lộ 1A và tuyến Xuyên Á. Các hành lang này giữ vai trò kết nối hạ tầng, đô thị và logistics, hình thành mạng lưới phát triển liên thông, đồng bộ.

Năm trụ cột phát triển của TPHCM mới gồm công nghiệp công nghệ cao; logistics gắn với cảng biển, cảng hàng không và khu mậu dịch tự do; Trung tâm Tài chính quốc tế tại TPHCM; du lịch và công nghiệp văn hóa; giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ. Đây là những lĩnh vực then chốt, có tính lan tỏa cao, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Việc triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1- 7-2025, cùng với việc tổ chức lại không gian phát triển, được xem là bước cải cách quan trọng về tổ chức bộ máy và phương thức quản trị. Đến nay, bộ máy từ thành phố đến xã, phường, đặc khu từng bước đi vào nền nếp; đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức điều hành, phục vụ ngày càng tốt hơn người dân và doanh nghiệp. 

Với mục tiêu đến năm 2030 trở thành đô thị văn minh, hiện đại, có vị thế nổi trội trong khu vực Đông Nam Á, và tầm nhìn đến năm 2045 nằm trong nhóm 100 thành phố tốt nhất thế giới, sự kiện sáp nhập TPHCM, Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu, triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, định hình không gian phát triển theo mô hình "3 vùng - 1 đặc khu - 3 hành lang - 5 trụ cột" được đánh giá là dấu mốc chiến lược, đặt nền tảng cho chặng đường phát triển lâu dài, bền vững của thành phố nói riêng và đất nước nói chung.