Những cải cách lịch sử

Mùa xuân năm 1920, giữa Paris xa xôi, Nguyễn Ái Quốc đã sáng tác bài thơ "Việt Nam yêu cầu ca" để truyền đi "Yêu sách của nhân dân An Nam" về một bản tuyên ngôn sớm về quyền làm người, quyền làm chủ của một dân tộc thuộc địa. Trong bài thơ ấy có 2 câu soi sáng đến hôm nay:

"Bảy xin hiến pháp ban hành

Trăm điều phải có thần linh pháp quyền".

Hiến định hóa công cuộc đổi mới

Hơn một thế kỷ sau, khi đất nước bước vào những chuyển động lớn lao của thời đại mới, tinh thần ấy vẫn còn nguyên giá trị. Bởi trong thế giới hiện đại, hiến pháp không chỉ là văn bản pháp lý tối cao, là nền móng thể chế mà còn là "lộ trình" cho tương lai của một quốc gia độc lập, tự cường và phát triển bền vững. Mỗi bước ngoặt lịch sử của một quốc gia pháp quyền đều gắn với những thay đổi về hiến pháp - đạo luật gốc thể chế hóa quyền lực của nhân dân, ý chí của lãnh đạo và cấu trúc chính trị cao nhất của đất nước.

Từ lần sửa đổi Hiến pháp 1992 vào năm 2001 đến khi Hiến pháp 2013 được ban hành, Việt Nam đã trải qua một chặng đường đổi thay sâu sắc. Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa từng bước hình thành và vận hành ngày càng đầy đủ hơn; nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa được xây dựng với những chuyển biến rõ nét về tổ chức bộ máy, phương thức quản lý và bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng đã tổng kết 25 năm đổi mới, rút ra những bài học lý luận và thực tiễn quan trọng về mối quan hệ cốt lõi: Đảng lãnh đạo - Nhà nước quản lý - Nhân dân làm chủ trong bối cảnh Việt Nam đã hội nhập quốc tế sâu rộng, đồng hành với thời đại. Những kết tinh đó được hiến định trong Hiến pháp 2013, trên tinh thần vừa kế thừa các hiến pháp cách mạng, khởi đầu từ Hiến pháp 1946, vừa tiếp thu có chọn lọc những giá trị tiến bộ phổ quát của thế giới, phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa và trình độ phát triển của đất nước.

Có thể nói, Hiến pháp 2013 là một bước phát triển mới trong lịch sử lập hiến Việt Nam, tạo nền tảng pháp lý ổn định cho những mục tiêu chiến lược. Đó là đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Nhưng lịch sử không đứng yên. khi thế giới thay đổi, hiến pháp với tư cách là "đạo luật của thời đại", cũng cần được điều chỉnh để mở đường cho tương lai.

Sửa Hiến pháp, tinh gọn hệ thống chính trị

Hai thập kỷ đầu thế kỷ 21 chứng kiến những biến đổi mang tính cách mạng của thế giới, đặc biệt dưới tác động của khoa học - công nghệ, kinh tế số và trí tuệ nhân tạo. Phương thức sản xuất, mô hình tăng trưởng và cấu trúc quyền lực toàn cầu đều đang tái định hình. 

Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ: "Thế giới đang trong thời kỳ thay đổi có tính thời đại, từ nay đến năm 2030 là giai đoạn quan trọng nhất để xác lập trật tự thế giới mới, đây cũng là thời kỳ cơ hội chiến lược quan trọng, giai đoạn nước rút của cách mạng Việt Nam để đạt mục tiêu chiến lược 100 năm dưới sự lãnh đạo của Đảng, tạo tiền đề vững chắc đạt mục tiêu 100 năm thành lập nước...".

Trong bối cảnh ấy, Đảng ta đã có những quyết sách mang tầm chiến lược. Từ cuối năm 2024 đến tháng 9-2025, hàng loạt nghị quyết quan trọng được ban hành, bao trùm các lĩnh vực then chốt: sắp xếp, tinh gọn bộ máy của toàn bộ hệ thống chính trị; cải cách thể chế và hoạt động lập pháp; đổi mới mô hình tăng trưởng gắn với chuyển đổi số; các chính sách xã hội đột phá nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và chăm sóc sức khỏe toàn dân.

Theo nguyên tắc thượng tôn pháp luật, những chủ trương lớn của Đảng phải được thể chế hóa thành luật, mà cao nhất là hiến pháp. Lần đầu tiên trong lịch sử nước ta, toàn bộ hệ thống chính trị đã vận hành với tinh thần khẩn trương, đồng bộ, "vừa chạy vừa xếp hàng", để biến các nghị quyết chiến lược thành hiện thực pháp lý và hành chính.

Ngày 16-6-2025, Quốc hội khóa XV tại kỳ họp thứ 9 đã thông qua Nghị quyết 203 sửa đổi, bổ sung 5 điều của Hiến pháp 2013, thể chế hóa Nghị quyết 60-NQ/TW của Trung ương Đảng. Đây là dấu mốc đặc biệt, mở đường hiến định cho những thay đổi sâu rộng trong tổ chức bộ máy nhà nước và hệ thống chính trị, mà Tổng Bí thư Tô Lâm gọi là "sắp xếp lại giang sơn".

Theo Hiến pháp sửa đổi, hệ thống hành chính địa phương từ nay được tổ chức theo mô hình 2 cấp: cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các đơn vị hành chính dưới tỉnh, thành phố do luật định; không còn cấp huyện. Cũng tại kỳ họp này, Quốc hội thông qua Nghị quyết 202 phê chuẩn việc sáp nhập, tinh giản bộ máy chính quyền địa phương. Từ ngày 1-7-2025, cả nước giảm từ 63 tỉnh, thành phố còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh; số xã, phường còn 3.321; kết thúc hoạt động của 696 đơn vị hành chính cấp huyện.

Biến thể chế thành động lực phát triển

Song song với việc sửa đổi Hiến pháp, từ cuối năm 2024 đến tháng 9-2025, Bộ Chính trị đã ban hành 7 nghị quyết lớn mang tính đột phá về thể chế, kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ, hội nhập quốc tế, quốc phòng - an ninh. Quốc hội đã gánh vác trọng trách lịch sử khi thể chế hóa khối lượng công việc đồ sộ ấy thành luật và nghị quyết. Kỳ họp thứ 10, khóa XV, với 51 luật và 39 nghị quyết được thông qua, chiếm khoảng 30% tổng số văn bản quy phạm pháp luật của cả nhiệm kỳ, đã đi vào lịch sử lập pháp Việt Nam.

Tinh thần xuyên suốt của những cải cách này là biến thể chế thành động lực, thành lợi thế cạnh tranh, chứ không phải là điểm nghẽn của phát triển. Một hệ thống pháp luật kiến tạo, minh bạch và ổn định sẽ tạo niềm tin cho người dân, doanh nghiệp và nhà đầu tư; đồng thời giải phóng các nguồn lực xã hội cho tăng trưởng nhanh và bền vững.

Nhìn từ chiều dài lịch sử, việc sửa đổi Hiến pháp 2013 không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật pháp lý mà là sự lựa chọn chiến lược nhằm chủ động thích ứng, thay đổi để không bị tụt lại; là khát vọng vươn lên của một đất nước từng đi qua chiến tranh, đói nghèo, nay quyết tâm bước vào hàng ngũ các quốc gia phát triển.

Mùa xuân của đất nước đang đến, kỷ nguyên mới đang mở ra. Trên nền tảng Hiến pháp sửa đổi, người dân Việt Nam đang dốc sức xây dựng đất nước thành một quốc gia hùng cường, thịnh vượng và hạnh phúc vào năm 2045. Và trong lộ trình ấy, chân lý "thần linh pháp quyền" mà Nguyễn Ái Quốc từng gọi tên hơn một thế kỷ trước vẫn tiếp tục soi đường cho quốc dân đi.