Ô nhiễm từ đốt hở rơm rạ

Hội thảo hợp tác VACNE – GAHP – DEFRA về ô nhiễm không khí và đốt ngoài trời trong nông nghiệp tại Việt Nam, do Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, tổ chức ngày 4-3 tại TP HCM.

Theo báo cáo tổng kết giai đoạn 2 của dự án VACNE – GAHP – DEFRA, tiếp tục nhân rộng việc phân hủy rơm rạ nhanh chóng trên đồng ruộng tại 5 tỉnh. Thí điểm thu gom rạ để sản xuất viên nhiên liệu thay thế cho đốt hở rơm rạ. Tăng cường giám sát chất lượng không khí để đánh giá mức độ ô nhiễm không khí.

Dự án trên giúp cải thiện việc phát hiện các điểm nóng về đốt hở rơm rạ và đánh giá ô nhiễm không khí. Quy trình hệ thống được cập nhật để lập bản đồ và xác định các điểm nóng về đốt hở rơm rạ trong nông nghiệp và dự báo nồng độ PM2.5 do các điểm nóng này gây ra. Bản đồ hàng tháng, hàng năm bao gồm các địa điểm và khu vực đốt hở rơm rạ, sự phân bổ PM2.5.

Mục tiêu dự án là nâng cao nhận thức về việc đốt hở rơm rạ gây ô nhiễm không khí, cũng như tác động liên quan đến môi trường và sức khỏe. Thành lập mạng lưới sức khỏe môi trường, phổ biến kiến thức, báo cáo hoạt động, kế hoạch nâng cao nhận thức, báo cáo nghiên cứu ảnh hưởng ô nhiễm không khí từ hoạt động đốt hở rơm rạ đến sức khỏe.

Một trong những kết quả nổi bật là nghiên cứu và thí điểm các giải pháp thay thế đốt hở rơm rạ. Mô hình phân hủy nhanh rơm rạ ngoài đồng ruộng được triển khai tại xã An Trường và xã Quới An (tỉnh Vĩnh Long), mỗi xã 50 ha, bước đầu mang lại hiệu quả tích cực về cải thiện đất và giảm phát thải. Hoạt động thu gom rơm rạ sản xuất viên nhiên liệu (RDF) tại Công ty CP Gia Bình Hồng Ngự (khoảng 40 tấn) cho thấy tiềm năng phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm lãng phí tài nguyên sinh khối.

Dự án cũng cập nhật quy trình lập bản đồ xác định điểm nóng đốt hở rơm rạ trên phạm vi toàn quốc, xây dựng bản đồ phân bố theo tháng và năm, dự báo nồng độ PM2.5 phát sinh trong năm 2025, đánh giá mức độ đóng góp của đốt rơm rạ tới ô nhiễm PM2.5 tại Hà Nội. Công tác điều tra sinh khối, ước tính lượng đốt cháy và phát thải khí nhà kính được thực hiện bài bản, cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng và hoàn thiện chính sách.

Đặc biệt, dự án đã chế tạo 2 thiết bị giám sát tự động PM1, PM2.5, PM10 và TSP sử dụng năng lượng mặt trời, truyền dữ liệu trực tuyến, triển khai tại một số xã của tỉnh Vĩnh Long nhằm theo dõi chất lượng không khí trước, trong và sau khi đốt rơm rạ, qua đó cung cấp minh chứng thực tế về tác động của đốt hở tới môi trường không khí.

Tại hội thảo, ban tổ chức đã chính thức ra mắt mạng lưới "Sức khỏe môi trường" do GS.TS.NGND Đặng Kim Chi làm chủ tịch. Việc thành lập Mạng lưới nhằm tăng cường kết nối các nhà khoa học trong lĩnh vực môi trường, y tế và các ngành liên quan; thúc đẩy nghiên cứu, trao đổi thông tin và đề xuất chính sách nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước tác động của ô nhiễm môi trường.

TS Nguyễn Ngọc Sinh, Chủ tịch VACNE cho rằng giảm thiểu đốt lộ thiên và sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ môi trường, sức khỏe cộng đồng và đa dạng sinh học. VACNE sẽ tiếp tục phối hợp với các đối tác trong và ngoài nước để nhân rộng các mô hình hiệu quả, tích hợp kết quả nghiên cứu vào kế hoạch hành động của địa phương, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp và môi trường không khí trong lành hơn cho các thế hệ mai sau.