Vắt kiệt rừng U Minh

Xung quanh khu vực rừng đệm của Vườn Quốc gia (VQG) U Minh Thượng và U Minh Hạ có hơn 8.500 hộ dân sinh sống, với danh chánh ngôn thuận là nhận khoán đất rừng để canh tác. Những hộ này đều nghèo rơi nghèo rớt.

Không vào rừng kiếm ăn mới lạ!

Từ trụ sở Ban Quản lý VQG U Minh Thượng, tôi chạy xe gắn máy vô con đường nhựa ngăn cách vùng đệm và vùng rừng cấm. Ở U Minh Thượng, trên vùng đệm rộng 13.021 ha có hơn 3.500 gia đình nghèo. Mỗi hộ nhận khoán 4 ha đất, trong đó 1 ha chuyên trồng tràm và 3 ha trồng lúa, nuôi cá.

Tôi ghé UBND xã Minh Thuận, huyện Vĩnh Thuận - Kiên Giang. Dương Quốc Khởi, phó bí thư đảng ủy, cho biết Minh Thuận có 3 ấp nằm trong vùng đệm với hơn 500 hộ. “Ba ấp này không điện, không đường, không nước sạch, dân đều nghèo khó, không vào rừng kiếm cái ăn mới là sự lạ”- Khởi nói. Tôi thắc mắc: “Báo cáo của ngành nông nghiệp nói dân vùng đệm trồng lúa kết hợp nuôi cá, trồng rừng, làm rẫy, một năm thu nhập mấy chục triệu đồng?”. Khởi cười héo hắt: “Chỉ vài hộ có vốn đầu tư mới làm được như vậy”.

Hiện dân vùng đệm trồng lúa, mía, khóm... nhưng sống rất bấp bênh. Vùng đệm VQG U Minh Hạ có hơn 5.000 hộ dân nghèo từ khắp nơi tụ về kiếm sống, mỗi hộ được giao khoán 5-7 ha đất. Tôi đến một xóm khoảng 20 nóc nhà trong VQG U Minh Hạ. Hơn 20 hộ dân này nhận khoán mỗi hộ 7 ha đất trồng rừng, làm ruộng nhưng hằng ngày chỉ vào rừng kiếm món gì bán kiếm tiền chạy gạo ăn từng bữa, ruộng bỏ hoang mấy năm nay. Tôi đi nhiều nơi, ở đâu cũng thấy dân vùng đệm đều nghèo rớt mồng tơi...

Đụng gì “ăn” nấy

Chỉ cho tôi xem những đoàn người chen chân vào rừng, một lãnh đạo xã Minh Thuận nói: “Dân nghèo càn vô rừng, gặp thứ gì kiếm tiền được họ cũng “ăn” hết”. Trong nhà không có hạt gạo, con cái đói nheo nhóc thì ông có gan ngồi im dòm con cá, con rùa lội ngang trước mắt hay không?”- Danh Được, một “lâm tặc” ở ấp Khuân, xã Minh Thuận, rầu rầu hỏi tôi.

“Lâm tặc” U Minh bây giờ ai “yếu tay nghề” lắm mới vào rừng đốn tràm vì cực nhọc, bán ít tiền, lại dễ bị kiểm lâm bắt. “Lâm tặc” hiện khoái nhất là bắt cá, trăn, trút (tê tê) và lấy mật ong. Với vài tay lưới bén, nếu làm ăn trót lọt, mỗi đêm một người có thể kiếm được khoảng 10 - 20 kg cá, bán được tiền triệu. Đặc biệt, nếu bắt được trút thì coi như trúng mánh lớn, vì giá thu mua của các đầu nậu tại chỗ lên đến 650.000 đồng- 700.000 đồng/kg. Ông Ba Sít, một người chuyên “ăn” ong mật ở rừng U Minh Hạ, cho rằng lấy mật ong là nhàn hạ nhất. Cứ mỗi sáng, ông lại tìm cách luồn rừng. Gặp ổ ong mật hay ong ruồi, ông Ba Sít đều không tha. Trong một buổi sáng, ông Ba Sít có thể thu được khoảng 15 - 20 lít mật ong. Chỉ cần đưa ra được tới bìa rừng thì lập tức có người thu mua toàn bộ với giá 25.000 đồng - 30.000 đồng/lít.

Theo Hạt Kiểm lâm VQG U Minh Thượng, kiểm lâm với “lâm tặc” đều nhẵn mặt nhau. “Tụi tôi phạt tiền, thậm chí đưa đi cưỡng bức lao động hoặc chuyển sang cơ quan điều tra khởi tố, nhưng không ăn thua” - Phan Thanh Nhã, đội phó đội kiểm tra cơ động, nói. Ông Nguyễn Văn Thế, quyền Giám đốc VQG U Minh Hạ, băn khoăn: “Không làm sao tránh khỏi chuyện dân vùng đệm xâm nhập vào rừng kiếm ăn. Chung quy cũng tại dân nghèo quá. Cho nên cần những giải pháp căn cơ thay đổi cuộc sống của họ chứ không nên chăm chăm bắt bớ, xử phạt”.

Du lịch rừng, lợi bất cập hại

Câu cá kết hợp du lịch ở U Minh Thượng đang được nhiều người tìm đến, nhưng lợi bất cập hại

Nghe nói VQG U Minh Thượng mở du lịch câu cá, tôi vội lấy xe chạy vào hồ Hoa Mai, trung tâm đón khách. Thật ra, VQG U Minh Thượng đã được khai thác du lịch từ tháng 4-2006, nhưng gần đây nhiều người biết đến nên mới rộ lên. Cuối con đường nhựa vào hồ Hoa Mai, những chiếc xe đời mới mang biển số khắp nơi nằm chen chúc, nhiều nhất là xe của TPHCM. Một người tên Tài ở tận Bình Phước cho biết nhóm của anh đã đi câu nhiều nơi, nhưng chỉ đến đây một lần là mê ngay, vì cá nhiều và lớn ngoài sức tưởng tượng. Cứ thứ sáu là nhóm đi câu, chiều chủ nhật mới về. Anh cười: “Có ăn uống gì đâu, mang cá về tới nhà đều chết sạch”.

Muốn vào U Minh Thượng câu cá phải mua vé 40.000 đồng/người/ngày. Nếu khách thuê vỏ lãi của khu du lịch đưa đến các trảng lớn trong rừng thì trả 30.000 đồng/người/ngày. Khách câu được bao nhiêu cá cứ mang về bấy nhiêu. “Mỗi tháng bình quân đón 1.500 khách”- một nhân viên VQG khoe.

Tôi có cảm giác những người làm du lịch đang say chiến thắng mà quên mất một điều: môi trường tự nhiên đang dần bị hủy hoại. Tôi đã thấy hàng trăm vỏ chai nhựa đựng nước, hàng đống bọc nylon, bịch xốp... vất khắp rừng. Ông Mười Đởm (Bành Văn Đởm, nguyên giám đốc VQG U Minh Thượng) không giấu vẻ bi quan: “Cho thiên hạ vô du lịch kiểu này thì chẳng mấy chốc rừng sẽ không còn cá”. Thế nhưng, một cán bộ VQG U Minh Thượng khẳng định: “Cá hả, làm sao hết được!”.