Sau hàng loạt cảnh báo về tình trạng hát nhép, quảng cáo phóng đại, biểu diễn sai nội dung đã thẩm định, TP HCM chính thức siết chặt quy chế thẩm định chương trình nghệ thuật. Quy định mới không dừng ở kỹ thuật quản lý, mà đặt lại chuẩn mực nghề nghiệp và trách nhiệm của người làm nghệ thuật.
Khi sân khấu bị thử thách bởi sự dễ dãi
Những năm gần đây, thị trường biểu diễn tại TP HCM phát triển mạnh, kéo theo sự nở rộ của các chương trình nghệ thuật ở nhiều quy mô. Tuy nhiên, cùng với sự sôi động ấy là những biểu hiện lệch chuẩn gây bức xúc. Hiện tượng nghệ sĩ sử dụng bản thu thay cho biểu diễn trực tiếp ngày càng lạm dụng. Từ sân khấu cải lương cho đến ca nhạc, ngay cả những chương trình trong khán phòng cũng hầu như sử dụng bản thu âm trước một cách lộ liễu, công khai.
Nội dung chương trình nghệ thuật bị thay đổi so với hồ sơ đã duyệt sau khi thẩm định của hội đồng nghệ thuật. Cụ thể, các vở kịch khi phúc khảo thời lượng 120 phút nhưng khi công diễn lên tới 180 phút, có vở kéo dài đến rạng sáng hôm sau. Nguy hại hơn là lúc phúc khảo vở diễn, diễn viên đóng thế vai quá nhiều và khi công diễn thay đổi diễn viên khác. "Điều này không thể chấp nhận được. Nhiều lần hội đồng thẩm định đã nêu ý kiến nhưng rồi vài đơn vị nghệ thuật cứ xé rào. Sân khấu Mới là đơn vị vi phạm nhiều lần, hễ diễn thẩm định là diễn viên khác, lúc công diễn thì mới có Hoài Linh, Hứa Minh Đạt... do diễn viên bận chạy show?" - NSƯT Ca Lê Hồng nói.
NSƯT Minh Nhí và đạo diễn Chánh Trực lắng nghe ý kiến góp ý của hội đồng nghệ thuật về những vở diễn tại Sân khấu Nghệ thuật Trương Hùng Minh
Bên cạnh đó, MC của các chương trình nghệ thuật cũng cần được thẩm định nhằm kiểm soát những phát ngôn tùy tiện, lệch chuẩn.
Theo giới chuyên môn, vấn đề không nằm ở sai sót cá biệt mà ở xu hướng "dễ dãi hóa" tiêu chuẩn nghề nghiệp. PGS-TS Nguyễn Thị Minh Thái nhận định: "Khi những sai lệch lặp lại nhiều lần mà không bị xử lý triệt để, nó sẽ trở thành thói quen. Đó là lúc chuẩn mực bị xói mòn".
Áp lực phía sau công tác thẩm định
Để kiểm soát hoạt động biểu diễn, Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM vận hành hệ thống Hội đồng Nghệ thuật với 2 hội đồng chuyên ngành và một tổ thư ký.
Năm 2025, hệ thống này đã xử lý một khối lượng công việc lớn: Hơn 1.350 hồ sơ, gần 200 buổi thẩm định trực tiếp, 80 chương trình sân khấu, gần 120 chương trình ca múa nhạc. Những con số cho thấy sức sống của thị trường, đồng thời phản ánh áp lực không nhỏ lên đội ngũ thẩm định.
Họa sĩ Lê Văn Định, thành viên hội đồng, thông tin: "Có thời điểm làm việc liên tục nhiều ngày, kể cả ngoài giờ hành chính. Nếu không tập trung cao độ, rất dễ bỏ sót chi tiết nhạy cảm". Nhạc sĩ Lê Văn Lộc nói thêm: "Phúc khảo các chương trình ca múa nhạc có ca sĩ quốc tế, một số bầu show và nhà tổ chức đã không thông báo cho họ biết, dẫn đến việc khi biểu diễn phúc khảo rất rời rạc, họ cứ nghĩ đó là buổi tập dượt đơn thuần. Một lần tôi đề nghị nhà tổ chức thông tin ngay tại chỗ, họ hiểu và hợp tác rất nghiêm túc".
Sự phát triển nhanh của hoạt động nghệ thuật tại TP HCM mang lại nhiều tín hiệu tích cực, song cũng bộc lộ các vấn đề: Chất lượng chương trình chưa đồng đều; biểu diễn ngoài không gian cố định khó kiểm soát; vướng mắc về bản quyền âm nhạc và sân khấu.
NSND Trần Minh Ngọc cho rằng: "Sân khấu đang mở rộng rất nhanh nhưng nền tảng quản lý và ý thức nghề nghiệp chưa theo kịp. Cách xé rào, tự phát của một vài đơn vị đã phá hỏng yếu tố chuyên nghiệp cần được nâng cao hơn nữa ở một thành phố văn hóa".
Bước chuyển từ "hậu kiểm" sang "tiền kiểm"
Quy chế mới của sở đưa ra hàng loạt yêu cầu chặt chẽ: Cấm hát nhép; kịch bản vở diễn và chương trình phải chi tiết và phải nộp trước để hội đồng thẩm định nghiên cứu; MC phải bám sát nội dung đã duyệt; không thay đổi sau phúc khảo nếu chưa được chấp thuận.
Phân tích về thực trạng này, NSƯT Ca Lê Hồng dẫn chứng một số vở cải lương và kịch nói thuộc đề tài lịch sử có nhiều yếu tố chưa đúng, dẫn đến sai sử. "Do vậy chúng tôi cần phải đọc kịch bản và trong hội đồng có nhà sử học, các chuyên viên am hiểu về sử Việt thẩm định, tránh để ra những sai sót đáng tiếc. Vì thế, bắt buộc phải thẩm định kịch bản trước" - NSƯT Ca Lê Hồng nhấn mạnh.
Theo các nhà quản lý, cách tiếp cận này nhằm kiểm soát rủi ro ngay từ đầu, thay vì xử lý khi sự việc đã xảy ra. Nhạc sĩ Lê Văn Lộc phân tích: "Quản lý nghệ thuật cần đi trước một bước. Nếu để sai phạm xảy ra rồi mới xử lý, hậu quả đã lan ra xã hội".
Hội đồng Nghệ thuật: "Người gác cổng" nghiêm túc
Hoạt động theo Thông tư 08/2024/TT-BVHTTDL, Hội đồng Nghệ thuật Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM được xác định là lực lượng chuyên môn then chốt. Đánh giá năm 2025 cho thấy hội đồng đã thực hiện tốt vai trò tư vấn cho cơ quan quản lý, góp ý nâng cao chất lượng chương trình, bảo đảm yếu tố chính trị, văn hóa và sáng tạo.
Cần nhắc lại là thẩm định nghệ thuật không phải là rào cản sáng tạo. Đó là bộ lọc để tác phẩm đạt chuẩn trước khi ra công chúng.
Trong chuyên đề sinh hoạt về sân khấu do Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP HCM tổ chức vừa qua, bà Đinh Thị Thanh Thủy, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy, nhấn mạnh: "Hoạt động biểu diễn tác động trực tiếp đến nhận thức xã hội. Việc giữ chuẩn mực là yêu cầu bắt buộc. Niềm tin khán giả được xem là tài sản lớn nhất của sân khấu. Khi khán giả cảm thấy chương trình không nghiêm túc, sự quay lưng sẽ diễn ra rất nhanh. Vì thế, biểu diễn nghệ thuật rất cần sự thăng hoa, sáng tạo và nghiêm túc".
NSND Trần Minh Ngọc nhận định: "Những vấn đề nổi lên trong hoạt động biểu diễn hiện nay tại thành phố cần được chấn chỉnh, đó là cấm việc lạm dụng hát nhép, biểu diễn lệch nội dung phúc khảo, đồng thời quảng bá sai sự thật.
Hội đồng nghệ thuật từ nhiều năm qua đã làm tốt vai trò thẩm định, góp ý chân thành, giúp các đơn vị nâng cao chất lượng vở diễn, xóa đi những hạt sạn trong vở diễn. Quy định siết chặt hiện nay là mở ra cánh cửa nghiêm túc, chuyên nghiệp cần có của một trung tâm văn hóa lớn nhất cả nước".
và quét mã QR
Bình luận (0)