Sân khấu TP HCM từng bước chuyển mình: Phát huy sức sáng tạo

Các nhà hát công lập, sân khấu xã hội hóa và những không gian sáng tạo độc lập đang tạo nên hệ sinh thái sân khấu năng động nhất cả nước.

Sự năng động của sân khấu TP HCM mở ra nhiều cơ hội hội nhập quốc tế. Yêu cầu nâng cao sức sáng tạo cũng được đặt ra để sân khấu TP HCM thật sự trở thành một ngành của nền kinh tế sáng tạo.

Ngày 12-3, vở cải lương "Lôi Vũ" (đạo diễn: NSND Trần Ngọc Giàu) đã công diễn tại rạp Công Nhân (TP HCM). Vở diễn này đánh dấu việc một đơn vị xã hội hóa là Sân khấu Vũ Luân đầu tư lớn cho một tác phẩm cải lương kinh điển, với sự tham gia của nhiều nghệ sĩ trẻ.

Hệ sinh thái sân khấu phong phú

Sân khấu TP HCM đang có 3 lực lượng chính: hệ thống nhà hát công lập, các sân khấu xã hội hóa và những không gian sáng tạo độc lập. Trong đó, những đơn vị công lập như Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, Nhà hát Kịch TP HCM, Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP HCM, Nhà hát Giao hưởng - Nhạc - Vũ kịch TP HCM; Trung tâm Nghệ thuật TP HCM… đang giữ vai trò bảo tồn các loại hình nghệ thuật truyền thống.

Song song đó là các sân khấu xã hội hóa như: Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ, Nhà hát Kịch IDECAF, Sân khấu Hoàng Thái Thanh, Sân khấu Thiên Đăng, Sân khấu Hồng Vân, Sân khấu Nghệ thuật Trương Hùng Minh, Sân khấu Quốc Thảo, Sân khấu Xóm Kịch, Sân khấu Hồng Hạc, Sân khấu Cải lương Mới Đại Việt, Sân khấu Chí Linh - Vân Hà, Sân khấu Vũ Luân, Đoàn Cải lương tuồng cổ Huỳnh Long… Những sân khấu đặc trưng tại TP HCM này vẫn duy trì hoạt động biểu diễn thường xuyên nhiều năm qua.

Theo PGS-TS Phan Bích Hà, Trường ĐH Văn Lang, sự đa dạng ấy tạo nên sức sống riêng cho sân khấu TP HCM. Thành phố có hệ sinh thái sân khấu phong phú, nơi sàn diễn tư nhân, nhà nước và các không gian sáng tạo cùng tồn tại, tạo nên môi trường nghệ thuật năng động. Từ năm 2025, các sân khấu này đã chủ động hội nhập mạnh mẽ để có thể hòa mình vào việc thúc đẩy công nghiệp văn hóa của TP HCM một cách nghiêm túc.

Các nhà chuyên môn đánh giá cao sự chủ động của các sàn diễn tại TP HCM trong việc chuẩn bị chu đáo nguồn kịch bản. Từ đó, mỗi thương hiệu sàn diễn có những câu chuyện riêng, làm hài lòng người xem nói chung, nhất là khán giả "ruột".

Nhiều vở diễn không chỉ "sống" trong dịp lễ, Tết mà còn kéo dài "tuổi thọ" một cách bền bỉ. Sân khấu Thiên Đăng với 4 vở "Chung nhà", "Trò chơi hoàn hảo", "Ngôi nhà không có đàn ông" và "Người đi ngược dòng" vẫn bán đắt vé sau Tết. Tương tự là Sân khấu Hoàng Thái Thanh với "29 anh về", "Trái tim oan khuất", "Hẹn nhau ở cuối con đường"…; Sân khấu Nghệ thuật Trương Hùng Minh với "Con gái chị Hằng", "Tứ trạng đăng khoa"; Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ TP HCM với "Xóm phông bạt", "Ghen"…

Sân khấu cải lương TP HCM với các vở diễn xưa vẫn được khán giả yêu thích nhờ hình thức dàn dựng mới mẻ, như: "Tiếng hò sông Hậu", "Kim Ngọc lương duyên", "Gánh cải Trạng nguyên"…

Linh hoạt để tồn tại và phát triển

Sau một thời gian mải miết chạy theo các đề tài giải trí dễ dãi như tình tay ba, chuyện kinh dị giật gân hay hài hước rẻ tiền, sân khấu xã hội hóa ở TP HCM đang dần chuyển mình.

Nhiều vở diễn mới đã tập trung vào chiều sâu tâm lý, mang màu sắc chính luận, chuyển tải thông điệp nhân văn. Sự thay đổi này phản ánh tín hiệu khởi sắc của thị trường sân khấu xã hội hóa, đồng thời đặt ra yêu cầu phải nâng cao nội lực sáng tạo để hướng tới sự chuyên nghiệp đối với các đơn vị nghệ thuật.

Năm 2025, sân khấu xã hội hóa ở TP HCM ghi nhận sự bùng nổ với nhiều tác phẩm đa dạng, từ kịch nói, cải lương đến hát bội. Nhiều vở diễn chú trọng chất lượng nghệ thuật, khai thác đề tài lịch sử hoặc thể nghiệm hình thức biểu diễn mới. Trong đó, các tác phẩm được nhắc đến nhiều gồm: "Hàn Mặc Tử" (Vũ Luân Entertainment) - đoạt giải xuất sắc năm 2025 do Hội Sân khấu TP HCM tổ chức; "Ảo quan" (Sân khấu nhỏ), "Hiền thần" (Sân khấu Hát bội)... Chương trình nghệ thuật "Sắc ấn ngọc Nam phương" cũng thu hút đông đảo du khách đến xem nghệ thuật hát bội. Các tác phẩm này tập trung vào đề tài lịch sử, y đức hoặc thử nghiệm sân khấu mới.

Nhiều nhà chuyên môn nhận định sự chuyển động của sân khấu xã hội hóa được thể hiện rõ tại các liên hoan nghệ thuật. Tại Liên hoan Sân khấu TP HCM lần I - năm 2024, hơn 2/3 đơn vị tham gia đến từ khối ngoài công lập. Nhiều vở diễn từ khối này đã đoạt huy chương vàng, gây ấn tượng mạnh và là tiền đề để các sàn diễn đầu tư cho tác phẩm nhằm có thể bán được vé, góp phần thúc đẩy công nghiệp văn hóa phát triển tại TP HCM. Trong đó, đáng chú ý là các vở: "Giáng Hương - Sân khấu về khuya" (Sân khấu Thiên Đăng), "Lê Văn Duyệt - Người mang chín án tử" (Nhà hát Kịch IDECAF), "Cơn mê cuối cùng" (Sân khấu Hoàng Thái Thanh), "Cánh đồng rực lửa" (Sân khấu Quốc Thảo)…

Liên hoan Cải lương toàn quốc năm 2024 cũng ghi nhận dấu ấn của các đơn vị xã hội hóa. Trong 8 vở đoạt huy chương bạc, một nửa thuộc các đơn vị ngoài công lập như: "Người mang chín án tử" (Công ty WE), "Sơn hà" (Sân khấu Sen Việt), "Người ven đô" (Công ty Song Việt), "Cây lẻ bạn" (Công ty Kim Ngân)…

Trong khi đó, nhiều năm qua, Nhà hát Kịch IDECAF đã nỗ lực duy trì chương trình "Ngày xửa ngày xưa". IDECAF trở thành thương hiệu sân khấu thiếu nhi quen thuộc với nhiều thế hệ khán giả.

Sân khấu Thiên Đăng cũng tạo dấu ấn qua các vở kịch tâm lý xã hội đậm chất văn học nhưng không kém phần hiện đại, như "Giáng Hương". Sân khấu Hoàng Thái Thanh thì kiên trì theo đuổi dòng kịch tâm lý xã hội, kể những câu chuyện đời thường với chiều sâu cảm xúc, mà vở "29 anh về" đã chứng minh hiệu quả với việc đạt doanh thu cao.

Theo NSND Hồng Vân, sự linh hoạt chính là yếu tố giúp sân khấu xã hội hóa tồn tại. "Sân khấu xã hội hóa phải luôn tìm cách đổi mới. Muốn hội nhập, muốn đóng góp cho công nghiệp văn hóa thì phải cải tiến không ngừng. Nếu sân khấu giẫm chân tại chỗ, khán giả sẽ rời bỏ" - NSND Hồng Vân nhấn mạnh. 

(Còn tiếp)