Sự kiện các y - bác sĩ Bệnh viện Trung ương Huế thực hiện thành công ca ghép tim mới đây đã mở ra cơ hội lớn cho những người mắc bệnh này. Bệnh nhân được ghép tim là anh Trần Mậu Đức, 26 tuổi, ngụ tại phường Phú Hội - TP Huế. Anh Đức bị dãn cơ tim, suy tim độ 4 và có nguy cơ tử vong rất cao nếu không được ghép tim kịp thời. 

Tiến hành ghép tim cho bệnh nhân Trần Mậu Đức (ảnh do Bệnh viện Trung ương Huế cung cấp)

5 giờ căng thẳng, khẩn trương

GS-TS Bùi Đức Phú, Giám đốc Bệnh viện Trung ương Huế, người chủ trì ca ghép tim lịch sử, cho biết ca phẫu thuật trải qua 5 giờ đầy căng thẳng và rất khẩn trương, đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối trong mọi công đoạn của cả ê kíp gần 100 bác sĩ, y tá.

Ngày 28-2, lúc 14 giờ, khi nhận được thông tin có nguồn tạng hiến từ người chết não, ngay lập tức đội ngũ y - bác sĩ Bệnh viện Trung ương Huế khẩn trương thực hiện hồi sức tích cực nhằm bảo tồn và duy trì sự sống cho các tạng còn lại ở người này để phục vụ việc ghép tạng. Đến 15 giờ ngày 1-3, hội đồng chuyên môn của Bệnh viện Trung ương Huế tiến hành hội chẩn lần cuối cùng, tìm một bệnh nhân đang được điều trị chờ ghép tim tại bệnh viện. “Bệnh nhân đó phải có những đặc điểm tương đồng về miễn dịch cũng như đáp ứng những yêu cầu chuyên môn của tạng hiến” -  GS-TS Bùi Đức Phú giải thích.
Để đi đến quyết định cuối cùng về việc ghép tim, ngoài thăm khám lâm sàng, Bệnh viện Trung ương Huế phải thực hiện trên 30 xét nghiệm cận lâm sàng trung, cao cấp ở người cho tim và người sẽ nhận ghép tim tại hệ thống labo của bệnh viện. Các xét nghiệm cận lâm sàng này được phân ra 3 nhóm nhằm đánh giá chức năng các cơ quan, sự tương hợp miễn dịch và phát hiện nguy cơ tiềm ẩn có thể xảy ra trong và sau khi ghép tim, để từ đó có phương thức điều trị thích hợp.
“Sự chuẩn bị càng kỹ lưỡng sẽ đưa lại tỉ lệ thành công của ca phẫu thuật cao nhất, đặc biệt là trong bối cảnh khan hiếm nguồn tạng và tính chất sống còn của cuộc phẫu thuật ghép tim. Tất cả xét nghiệm đều phù hợp, tuy vậy chúng tôi phải mất 8 giờ để chờ kết quả xét nghiệm đọ chéo máu với nỗi lo lắng, hồi hộp vì bệnh nhân chết não sắp tử vong, nếu không lấy được tạng và nếu kết quả đọ chéo dương tính thì không ghép được tim” – GS-TS Bùi Đức Phú nhớ lại.
Kết quả đọ chéo máu âm tính và cuộc phẫu thuật ghép tim được bắt đầu vào lúc 22 giờ ngày 1-3. Gần 100 y - bác sĩ được chia thành các kíp khác nhau, bao gồm: kíp chẩn đoán và hồi sức cho người chết não để lấy tạng, kíp phẫu thuật lấy tim hiến tặng, kíp phẫu thuật ghép tim, kíp gây mê hồi sức, kíp chăm sóc điều trị cho bệnh nhân chờ ghép tim… Quả tim được lấy từ một nơi khác và chuyển đến phòng mổ ghép trong vòng 30 phút. Việc ghép tim diễn ra thuận lợi…
Bệnh nhân Trần Mậu Đức được phẫu thuật theo kỹ thuật ghép tim đồng vị trí với hai miệng nối tĩnh mạch chủ. Theo Bệnh viện Trung ương Huế, đây là một kỹ thuật tuy phức tạp so với kỹ thuật ghép tim cổ điển hai tâm nhĩ nhưng phương pháp này tận dụng mô tâm nhĩ lành của quả tim hiến, giúp cải thiện tình trạng loạn nhịp tim cũng như hạn chế máu phun ngược qua van 2 lá và van 3 lá. Phương pháp này cũng đặc biệt phù hợp với độ tuổi còn rất trẻ của bệnh nhân, phù hợp xu hướng phát triển kỹ thuật mổ ghép tim thế giới.
Cuộc phẫu thuật kéo dài đến 3 giờ ngày 2-3 mới kết thúc. Sau khi mổ 7 giờ, các thông số huyết động, hô hấp, tri giác của bệnh nhân đã hoàn toàn bình thường. Hiện sức khỏe của bệnh nhân Trần Mậu Đức tiến triển rất tốt và anh đang được tập vận động.
Làm chủ công nghệ ghép tim
PGS-TS Nguyễn Duy Thăng, Giám đốc Trung tâm Huyết học - Truyền máu khu vực Huế, nhận xét: “Máu phục vụ mổ tim được sản xuất rất đặc biệt và hồng cầu cũng phải được rửa sạch bằng công nghệ đặc biệt an toàn. Chỉ cần sai sót nhỏ là có thể phá hỏng tất cả mọi việc vì vậy chúng tôi làm việc rất cẩn trọng. Đó là kết quả của hàng chục lần tập dượt và chuẩn bị chu đáo của trung tâm”.
Một điều ít ai biết đến là việc hiến máu cho bệnh nhân Trần Mậu Đức do chính những bác sĩ của ngân hàng máu sống Bệnh viện Trung ương Huế thực hiện, vì công việc khi đó rất khẩn trương, đòi hỏi máu phải được sản xuất trực tiếp. Theo PGS-TS Nguyễn Duy Thăng, ca ghép tim phải huy động hàng chục cán bộ, bác sĩ mới lấy được 1,5 lít hồng cầu và 3 đơn vị máu.
PGS-TS Nguyễn Duy Thăng xúc động: “Sự thành công này là niềm mơ ước không chỉ của đội ngũ y - bác sĩ ở Bệnh viện Trung ương Huế mà còn của cả đất nước. Nó vượt quá sự mong đợi và mơ ước của chính bản thân tôi. Đó là ước mơ mà biết bao thế hệ thầy thuốc Việt Nam đợi chờ từ rất lâu”.

GS-TS Bùi Đức Phú khẳng định sự thành công của ca phẫu thuật tại Bệnh viện Trung ương Huế cho thấy thầy thuốc Việt Nam có đủ năng lực và trình độ để làm chủ công nghệ ghép tim. Sự kiện này rất đáng tự hào.

Nung nấu một ý tưởng

Nhận được tin Bệnh viện Trung ương Huế thực hiện thành công ca ghép tim, ngay trong chiều 2-3, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã gửi lẵng hoa chúc mừng đội ngũ y - bác sĩ của bệnh viện.

Cách đây 20 năm, dân số ở miền Trung đã hơn 16 triệu người, nhu cầu mổ tim rất lớn nhưng khu vực này lại không có một trung tâm tim mạch nào. Điều đó khiến GS-TS Bùi Đức Phú luôn nung nấu ý tưởng thành lập một trung tâm tim mạch lớn của miền Trung. “Tôi đi tu nghiệp ở Pháp hai lần, năm 1988-1990 và năm 1997-1998, mà luôn có suy nghĩ làm thế nào để có thể phẫu thuật tim và xây dựng được trung tâm tim mạch như ở nước ngoài. Vì vậy, tôi luôn tự tìm hiểu, xin các sơ đồ và cấu trúc xây dựng các trung tâm tim mạch nước ngoài để ứng dụng khi về nước” – GS-TS Bùi Đức Phú tâm sự.
Từ năm 1986, Bệnh viện Trung ương Huế đã thực hiện thành công ca phẫu thuật mổ tim kín đầu tiên với sự giúp đỡ của các GS Đặng Hanh Đề, Phạm Gia Khải và Tôn Đức Lang. Vào tháng 4-1999, đến lượt ca phẫu thuật tim hở đầu tiên được bệnh viện này tiến hành thành công trong sự khó khăn về trang thiết bị kỹ thuật. Chính từ những sự thành công đó mà uy tín của Bệnh viện Trung ương Huế ngày một nâng cao. Tháng 3-2007, Trung tâm Tim mạch Bệnh viện Trung ương Huế được ra đời, mở ra cơ hội lớn cho những người bệnh tim ở khu vực miền Trung.
GS-TS Bùi Đức Phú tiết lộ: “Năm 2008, sau một năm Trung tâm Tim mạch Bệnh viện Trung ương Huế hoạt động và được làm chủ kỹ thuật mổ tim, chúng tôi đặt ra mục tiêu sẽ ghép tim. Từ đó, chúng tôi bắt đầu tiến hành đề án “Nghiên cứu triển khai ghép tim trên người lấy từ người cho chết não”. Đến tháng 8-2010, trung tâm được công nhận là cơ sở đầu tiên trong cả nước có đủ tiêu chuẩn để triển khai đề án này”.
 
Hiện ở Bệnh viện Trung ương Huế còn 6 bệnh nhân đang chờ được ghép tim. “Chúng tôi luôn sẵn sàng để tiến hành ca ghép tim thứ hai vào bất cứ lúc nào, chỉ cần có nguồn tạng hiến. Sắp tới, chúng tôi sẽ mở ra các dịch vụ mới cho bệnh nhân hở van tim giai đoạn cuối, như việc ghép tim nhân tạo cho họ trong khi chờ tim từ người hiến chết não. Vấn đề này ở Việt Nam chưa được ứng dụng vì giá thành khá cao” - GS-TS Bùi Đức Phú cho biết.
Vận động hiến tạng như hiến máu
 

GS-TS Bùi Đức Phú cho biết đã có 1-2 lần, Bệnh viện Trung ương Huế phải dừng lại cuộc ghép tim vì sự thay đổi vào phút cuối từ người cho chết não. 

Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên – Huế, ông Nguyễn Văn Cao (trái), chúc mừng GS-TS Bùi Đức Phú sau ca ghép tim thành công

 
“Ca ghép tim thành công vừa qua đã cho mọi người thấy được ý nghĩa của việc hiến tạng. Từ đó, hy vọng có nhiều người chết não hiến tạng hơn vì họ thấy hành động của mình rất thiết thực, giúp cứu sống được người khác. Chúng ta cần đẩy mạnh công tác truyền thông, có chiến dịch mang tầm vóc quốc gia về vận động hiến tạng từ người chết não như cuộc vận động hiến máu vậy” - GS-TS Bùi Đức Phú bày tỏ.
QUANG NHẬT