Tạo cơ chế thuận lợi cho sân khấu truyền thống

Dự thảo Thông tư về định mức kinh tế - kỹ thuật đối với hoạt động sưu tầm, bảo tồn, truyền dạy, phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống, đang được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch lấy ý kiến đóng góp, nhận được sự quan tâm của nhiều văn nghệ sĩ

Nhiều nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, nhà quản lý văn hóa tại TP HCM cho rằng đây là tín hiệu tích cực nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho hoạt động dàn dựng, biểu diễn, đào tạo, bảo tồn các loại hình nghệ thuật dân tộc như cải lương, tuồng, chèo, dân ca kịch và múa rối.

Kỳ vọng hành lang pháp lý rõ ràng

Những ngày qua, nhiều nghệ sĩ sân khấu tại TP HCM bày tỏ sự quan tâm và kỳ vọng trước việc Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư về định mức kinh tế - kỹ thuật các hoạt động sưu tầm, bảo tồn, truyền dạy, phát huy những loại hình nghệ thuật dân gian, truyền thống tiêu biểu của Việt Nam.

Dự thảo thông tư gồm 6 điều, quy định định mức kinh tế - kỹ thuật đối với các dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước trong lĩnh vực sưu tầm, bảo tồn, truyền dạy, phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống như tuồng, dân ca kịch, chèo, cải lương và múa rối.

Theo Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, việc xây dựng thông tư này là nhằm cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển văn hóa - nghệ thuật, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Những quy định cụ thể về chuyên môn và tài chính được kỳ vọng sẽ giúp các đơn vị nghệ thuật có cơ sở triển khai công việc một cách thống nhất, phù hợp với thực tiễn.

PGS-TS Trần Yến Chi, Trường ĐH Sân khấu - Điện ảnh TP HCM, cho rằng thông tư đang được xây dựng là căn cứ để thực hiện các quy định hiện hành như Nghị định 32/2019 (về giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu cung cấp dịch vụ công sử dụng ngân sách nhà nước), Nghị định 60/2021 (về cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập) và Quyết định 156/2022 của Thủ tướng Chính phủ (về danh mục dịch vụ sự nghiệp công trong lĩnh vực văn hóa).

"Khi hành lang pháp lý này được đưa vào đời sống, văn nghệ sĩ, nghệ nhân sẽ có cơ sở triển khai công việc truyền nghề, giảng dạy, tổ chức biểu diễn một cách thống nhất, phù hợp với thực tiễn, góp phần xây dựng hệ sinh thái văn hóa - nghệ thuật tại một siêu đô thị như TP HCM" - PGS-TS Trần Yến Chi nhấn mạnh.

Gỡ khó cho hoạt động dàn dựng và biểu diễn

Điều được giới văn nghệ sĩ đặc biệt quan tâm là việc hình thành khung pháp lý rõ ràng và ổn định để dàn dựng, biểu diễn các loại hình nghệ thuật truyền thống.

Theo NSND Hữu Danh, Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP HCM, nhiều năm qua, các đơn vị nghệ thuật công lập gặp không ít khó khăn trong việc xây dựng kế hoạch hoạt động, cân đối nguồn lực và duy trì các chương trình biểu diễn định kỳ. Trong khi đó, mỗi loại hình nghệ thuật truyền thống lại có những đặc thù riêng về nhân sự, thời gian tập luyện, đạo cụ, phục trang và yêu cầu chuyên môn. Khi có hành lang pháp lý, mọi kế hoạch biểu diễn, đào tạo sẽ chặt chẽ hơn.

NSND Trịnh Thúy Mùi, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, nhìn nhận việc xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật là cơ sở quan trọng để các đơn vị nghệ thuật chủ động hơn khi lập kế hoạch, đồng thời bảo đảm chất lượng chuyên môn đối với các chương trình nghệ thuật được Nhà nước đặt hàng.

NSND Trần Minh Ngọc cho rằng hoạt động nghệ thuật cần được đặt trên nền tảng những cơ chế phù hợp với thực tế nghề nghiệp. Theo ông, khi các điều kiện về tài chính, nhân lực và quy trình tổ chức được quy định cụ thể, nghệ sĩ sẽ có thêm thời gian dành cho sáng tạo, nghiên cứu và nâng cao chất lượng tác phẩm.

Trong khi đó, NSƯT Kim Tử Long nhìn nhận sân khấu cải lương là loại hình nghệ thuật đòi hỏi quá trình đầu tư công phu. Một vở diễn muốn đạt chất lượng phải trải qua nhiều công đoạn, từ xây dựng kịch bản, tập luyện, thiết kế mỹ thuật, âm nhạc đến tổ chức biểu diễn. Vì vậy, việc có những quy định cụ thể về định mức sẽ giúp các đơn vị xã hội hóa mạnh dạn hơn để đầu tư vào tác phẩm quy mô.

Chú trọng khâu đào tạo, truyền dạy

Một trong những nội dung được giới chuyên môn đánh giá cao là việc dự thảo thông tư nêu trên đề cập hoạt động truyền dạy nghệ thuật truyền thống.

PGS-TS Phan Bích Hà, Trường ĐH Văn Lang, cho rằng nhiều loại hình nghệ thuật dân tộc đang đứng trước bài toán thiếu hụt lực lượng kế cận. "Nếu chỉ tập trung biểu diễn mà chưa quan tâm đúng mức đến công tác đào tạo thì việc bảo tồn sẽ khó đạt hiệu quả lâu dài" - bà nhận xét.

Theo PGS-TS Phan Bích Hà, hoạt động truyền dạy cần được xem là nhiệm vụ thường xuyên. Do đó, cần có cơ chế hỗ trợ cụ thể để nghệ nhân, nghệ sĩ có điều kiện truyền nghề cho thế hệ trẻ.

TS - nghệ nhân dân gian Hoàng Tấn đánh giá việc xây dựng định mức cho hoạt động truyền dạy sẽ giúp các địa phương thuận lợi hơn khi mở lớp đào tạo đờn ca tài tử, cải lương và các loại hình nghệ thuật truyền thống khác. Vừa qua, Hội Sân khấu TP HCM đã phối hợp với xã Mỹ Lệ, tỉnh Tây Ninh khai giảng lớp đờn ca tài tử Nam Bộ, thu hút hơn 200 học viên. Đó là tín hiệu tích cực giúp ươm mầm thế hệ trẻ yêu bộ môn nghệ thuật vốn được UNESCO công nhận là Di sản phi vật thể đại diện cho nhân loại này.

Đưa nghệ thuật truyền thống đến gần công chúng

Bên cạnh công tác bảo tồn, nhiều văn nghệ sĩ cho rằng thông tư mới sẽ mở ra thêm cơ hội để nghệ thuật truyền thống tiếp cận đông đảo khán giả.

NSƯT Lê Thiện cho biết hiện nay, nhiều chương trình nghệ thuật chất lượng vẫn chưa được biểu diễn thường xuyên do hạn chế về kinh phí. Khi có cơ chế hỗ trợ rõ ràng, các đơn vị nghệ thuật sẽ thuận lợi hơn trong việc tổ chức biểu diễn phục vụ học sinh, sinh viên, người lao động và người dân ở nhiều địa phương.

Theo đạo diễn - NSƯT Hạnh Thúy, trong bối cảnh cạnh tranh giữa các loại hình giải trí ngày càng mạnh mẽ, sân khấu truyền thống cần được đầu tư đúng mức để nâng cao chất lượng dàn dựng, quảng bá và tổ chức biểu diễn. Đây cũng là cách để thu hút thêm khán giả trẻ đến với các giá trị văn hóa dân tộc.

Nhiều ý kiến cho rằng việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật đối với hoạt động bảo tồn, truyền dạy, phát huy nghệ thuật truyền thống được xem là bước đi cần thiết trong giai đoạn hiện nay.

Nếu được ban hành, thông tư này sẽ góp phần tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà hát, đoàn nghệ thuật trong việc xây dựng chương trình, dàn dựng vở diễn và đào tạo lực lượng kế cận. Đây cũng là cơ sở để các loại hình nghệ thuật như tuồng, chèo, dân ca kịch, cải lương và múa rối duy trì hoạt động ổn định, từng bước nâng cao chất lượng phục vụ công chúng.