Hàng chục tỉ đồng phí đường bộ chưa nộp ngân sách

Kiểm toán việc quản lý và sử dụng phí đường bộ năm 2005 và 2006 tại Phòng Tài chính, Phòng Kế hoạch – Đầu tư, 4 khu quản lý đường bộ và 4 ban quản lý dự án đường bộ của Cục Đường bộ VN, Kiểm toán Nhà nước (KTNN) đã phát hiện hàng chục tỉ đồng chưa nộp vào ngân sách; tổng số tiền phải xử lý tài chính lên tới hơn 57 tỉ đồng.

Dùng tiền sửa chữa đường để mua 13 ô tô

Theo kết quả vừa được KTNN công bố, mô hình tổ chức thu phí giao thông hiện nay chưa phù hợp với thực tiễn: Các trạm thu phí là đơn vị trực thuộc các doanh nghiệp cổ phần hoặc doanh nghiệp công ích. Lao động thu phí theo định biên và quỹ lương do Cục Đường bộ giao.

“Các công ty này thực hiện hai cơ chế tài chính riêng biệt trong khi chưa xây dựng được tiêu thức phân bổ chi phí gián tiếp cho hai loại hoạt động này dẫn đến một số công ty sử dụng số thu phí được để lại sai mục đích. Đồng thời chiếm dụng số thu phải nộp ngân sách Nhà nước (NSNN) và nộp Quỹ Hiện đại hóa, Quỹ Điều hòa để sản xuất, kinh doanh” – KTNN nhận xét. Cụ thể, năm 2005, chưa nộp đầy đủ, kịp thời số phí đã thu vào NSNN hơn 19,6 tỉ đồng. Năm 2006, chưa nộp hơn 16,7 tỉ đồng. Nợ Quỹ Hiện đại hóa của cục năm 2005 là 25,9 tỉ đồng và 2006 là 19,2 tỉ đồng. Các đơn vị thuộc Cục Đường bộ cũng chưa kịp thời trả nợ vốn vay (năm 2005 còn dư 5,9 tỉ đồng, năm 2006 là hơn 6,6 tỉ đồng); cục đã thu được tiền nhưng chưa trả nợ kịp thời để dư tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng Đầu tư - Phát triển Quảng Bình cuối năm 2005 hơn 13,2 tỉ đồng, gây lãng phí do phải trả tiền lãi vay.

KTNN cũng phát hiện trong hai năm 2005, 2006 đã có 3,9 tỉ đồng được chi trên danh nghĩa mua 13 ô tô chở tiền cho các trạm thu phí. Trên thực tế, đây không phải là xe chuyên dụng cho chở tiền mà hầu hết các công ty sử dụng số xe này vào hoạt động khác. KTNN cũng phát hiện Khu Quản lý đường bộ V sử dụng sai mục đích kinh phí sửa chữa thường xuyên hơn 9,1 tỉ đồng.

Thừa tiền nhưng chậm hiện đại hóa

Năm 2005, các trạm thu phí đường bộ thu được 1.020 tỉ đồng, đạt 97% dự toán và vượt hơn 4% so với năm trước. Năm 2006, số thu phí tiếp tục tăng, đạt 1.065 tỉ đồng, đạt hơn 99% dự toán. Như vậy, cả hai năm liên tiếp, Cục Đường bộ VN không đạt dự toán thu trong khi tốc độ tăng trưởng kinh tế hằng năm gần 8%, tăng thu ngân sách từ thuế, phí, lệ phí từ 10%-15%. “Nếu Cục Đường bộ xây dựng dự toán sát thực tế, đồng thời áp dụng công nghệ tự động hóa thu phí sẽ chống được thất thu, tăng thu thêm cho NSNN”- KTNN nhận xét.

Hiện nay, số thu phí giao thông đường bộ mới chỉ đáp ứng được 30% kinh phí duy tu đường bộ hằng năm. Theo KTNN, hiệu quả thu, sử dụng phí chưa đạt mục tiêu do mô hình thu phí hiện nay bất cập, các trạm thu phí là đơn vị trực thuộc doanh nghiệp nên tình trạng chiếm dụng nguồn thu của NSNN xảy ra phổ biến và sử dụng sai mục đích nguồn kinh phí. Chi phí thay thế thiết bị lớn, chi phí in ấn vé cao, lao động định biên cao hơn so với lao động thực tế. Công nghệ thu phí lạc hậu, chi phí phục vụ hoạt động thu cao và còn thất thu NSNN.

Các trạm thu phí chủ yếu sử dụng hình thức thu thủ công. Trạm thu phí số 2 Quốc lộ 14 (tỉnh Bình Phước) áp dụng công nghệ tự động hóa đã mang lại hiệu quả cao. KTNN kết luận, với việc áp dụng công nghệ tự động đã góp phần tăng thu so với thủ công 16%, giảm biên chế 16% trong khi tiền lương tăng 11%.

KTNN đánh giá, Quỹ Hiện đại hóa đã được trích lập từ năm 2003, số dư của quỹ tính đến hết năm 2007 là hơn 184,7 tỉ đồng. Trong khi Cục Đường bộ vẫn phải vay vốn đầu tư thì việc để tồn dư Quỹ Hiện đại lớn là một lãng phí cho NSNN, ước tính lãi suất phải chịu mỗi năm trên 10 tỉ đồng. Việc áp dụng công nghệ thu tự động hóa đã có kết quả khá ưu việt, nhưng việc triển khai của cục quá chậm, đến nay mới hiện đại hóa được 4 trạm. KTNN ước tính nếu đầu tư một trạm khoảng 4 tỉ đồng thì số tiền của quỹ hoàn toàn đáp ứng nhu cầu vốn cho toàn bộ các trạm còn lại.