Phóng viên: Thưa bộ trưởng, ông vừa chủ trì cuộc họp trực tuyến về tình hình sản xuất, tiêu thụ lúa gạo tại đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) với các bộ, ngành, địa phương. Vì sao lại có cuộc họp này?

- Bộ trưởng LÊ MINH HOAN: Trước tình hình lúa gạo rớt giá thời gian qua, ngày 7-8, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN-PTNT), Bộ Công Thương, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Hiệp hội Lương thực Việt Nam cùng các doanh nghiệp (DN) trong ngành lúa, gạo và các tỉnh trọng điểm về sản xuất lúa vùng ĐBSCL, đã tổ chức hội nghị trực tuyến tìm nguyên nhân và giải pháp tháo gỡ.

Bộ trưởng Lê Minh Hoan: Đừng chờ giá lúa hạ mới mua tạm trữ! - Ảnh 1.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan

Theo Bộ Công Thương, giá lúa tại ĐBSCL trong tuần từ 2 đến 6-8: đầu tuần ổn định; giữa tuần giá lúa giảm từ 50-300 đồng/kg, sau đó cuối tuần tăng nhẹ. Về tình hình thu mua lúa gạo vụ hè thu 2021, qua báo cáo của Cục Trồng trọt, sản lượng thu mua sụt giảm từ 20%-30%.

Cùng với đó là việc bốc xếp, vận chuyển, lưu thông lúa hàng hóa bị đứt gãy chuỗi cung ứng từ ngoài đồng đến nhà máy, giao ra cảng và lên tàu cho khách hàng. Qua nắm bắt ở các địa phương, việc giá lúa giảm thời gian qua chủ yếu do hoạt động thu mua lúa của các doanh nghiệp, thương lái gặp khó khăn, trở ngại do các địa phương áp dụng việc kiểm soát lưu thông, vận chuyển do dịch Covid-19. Trong khi đó, các DN không đủ khả năng thực hiện "3 tại chỗ" để duy trì lực lượng lao động phục vụ công tác thu mua, chế biến.

Vậy làm thế nào để tháo gỡ những khó khăn trên?

- Chúng ta hay nói về liên kết vùng, vì vậy đây là dịp để liên kết với nhau, bởi chúng ta hiểu rằng không gian kinh tế ngành hàng lúa gạo ở ĐBSCL không phải chỉ phân chia theo địa giới hành chính, ở từng địa phương cụ thể, mà có tính liên quan, liên kết trong toàn vùng, nhất là hệ thống thương lái, vận chuyển từ tỉnh này sang tỉnh khác.

Hiện nay, thương lái, DN đi thu mua lúa gạo đã phải gánh thêm các chi phí do khâu phòng chống dịch Covid-19 như kiểm tra xét nghiệm… Vì thế, việc bảo đảm thông thương cho thu mua, vận chuyển, tiêu thụ, xuất khẩu đòi hỏi các bộ ngành liên quan, địa phương phải cùng vào cuộc để tháo gỡ. Bên cạnh đó, DN cần phối hợp với trung tâm kiểm soát bệnh tật các địa phương để bàn phương án, thống nhất cách làm nhằm bảo đảm "3 tại chỗ", duy trì sản xuất, đáp ứng nhu cầu người lao động…

Bộ trưởng Lê Minh Hoan: Đừng chờ giá lúa hạ mới mua tạm trữ! - Ảnh 2.

Doanh nghiệp cần tích cực thu mua tạm trữ lúa cho nông dân Ảnh: LÊ HOÀNG VŨ

DN cũng cần phát huy tinh thần hỗ trợ tích cực mua lúa gạo cho nông dân, không chờ lúa hạ giá thêm nữa rồi mới mua. DN có nhu cầu thu mua tạm trữ, có thể đề nghị Ngân hàng Nhà nước để được hỗ trợ kịp thời về nguồn vốn trên cơ chế cho thế chấp tài sản là lúa gạo thu mua.

Thêm một điểm nữa, thương lái - nông dân - doanh nghiệp là một mắt xích quan trọng trong ngành sản xuất lúa, gạo. Nếu không có thương lái, việc thu mua lúa, gạo sẽ gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, đề nghị các địa phương ưu tiên tiêm vắc-xin cho lực lượng lao động trong chuỗi ngành hàng lúa gạo, tạo điều kiện cho thương lái đi thu mua lúa.

Vậy sau cuộc họp, những tín hiệu tích cực nào đã được tháo gỡ?

- Tôi vừa họp xong với Tổ Công tác phía Nam của Bộ NN-PTNT do Thứ trưởng Trần Thanh Nam làm tổ trưởng. Một tin vui tôi nhận được từ Thứ trưởng Nam là giá lúa đã có biểu hiện nhích lên do các DN đã vào cuộc thu mua bởi tác động từ những thông tin chỉ đạo, điều hành từ cuộc họp.

Sau cuộc họp, các địa phương cũng đang từng bước tháo gỡ những nút thắt về nhân công thu hoạch lúa, thương lái vận chuyển… Đây là vấn đề quan trọng bởi chính sự ách tắc lưu thông làm cho giá lúa giảm.

Bên cạnh đó, trong chiều 9-8, Tổng Công ty Lương thực miền Bắc cũng đã họp trực tuyến với các tỉnh trọng điểm lúa gạo ở ĐBSCL để kích thích việc thu mua lúa gạo cho người dân. Đây là tín hiệu đáng mừng.

Tôi cũng đã thống nhất với Bộ trưởng Bộ Công Thương là ngày 11-8, lãnh đạo hai bộ sẽ có cuộc họp trực tuyến với lãnh đạo các DN sản xuất phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, bởi những mặt hàng này đang lên giá, thêm khó khăn cho người dân khi chi phí đầu vào tăng cao.

Thứ trưởng Trần Thanh Nam mới đây đã đề xuất bộ trưởng kiến nghị Chính phủ cho triển khai chương trình thu mua dự trữ lúa gạo quốc gia để nông dân yên tâm sản xuất. Bộ trưởng đã đề xuất với Chính phủ chưa?

- Tôi sẽ nghe báo cáo thêm lần nữa, sau đó hội ý với Bộ Công Thương cả hai giải pháp: Vừa tăng tín dụng cho doanh nghiệp thu mua tạm trữ, vừa xem lại vấn đề dự trữ quốc gia.

Thực hiện theo giải pháp này, có thể chúng ta sẽ đảo kho, tức là lấy lúa gạo đang trong dự trữ quốc gia phục vụ công tác an sinh xã hội, sau đó đảo vòng lúa gạo khác vào kho.

Quan trọng nhất là gỡ khó lưu thông hàng hóa

Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Intimex, cho rằng hiện gạo tồn kho của các DN đang rất lớn, do lượng hàng xuất khẩu rất chậm vì thiếu nhân công tại các cảng. Vì lý do này, DN khó có khả năng mua tiếp lúa, gạo của nông dân nếu không được hỗ trợ về vay vốn ngân hàng. Vấn đề mấu chốt là hàng hóa phải cần được lưu thông. Lúc đó DN sẽ có tiền mặt để mua hàng cho nông dân, nhà nước không phải lo mua tạm trữ.

Chúng ta đã có bài học từ tỉnh Bắc Giang, mùa vải chín ngay cao điểm dịch bệnh mà vẫn lưu thông tốt thì lương thực cũng vậy. Không thể vì nguy cơ dịch bệnh mà làm đứt gãy chuỗi cung ứng. Ngoài ra, cần tiếp tục cho DN thực hiện "3 tại chỗ" nếu bảo đảm về phòng chống dịch để thu mua lúa của nông dân, không nên cấm toàn bộ như một số địa phương.

N.Ánh

VĂN DUẨN thực hiện