Nói "lạ" là bởi số người vi phạm nêu trên chỉ duy nhất do Trung tâm Quản lý giao thông công cộng xử phạt và công bố, trong khi chúng ta khá dễ bắt gặp hành vi hút thuốc lá ở những nơi công cộng. Ngay công viên bệnh viện - nơi chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân, thậm chí là những bệnh nhân liên quan đến thuốc lá - cũng có người lén lút hút dù biển cấm ngay trước mặt. Trước cửa trường học vào giờ tan trường cũng dễ thấy không ít phụ huynh phì phèo khói thuốc trong khi đón con. Thậm chí, vào giữa tháng 9-2019, Cảnh vụ Hàng không miền Nam phạt 1 hành khách 4 triệu đồng bởi... hút thuốc trên máy bay (khách vào nhà vệ sinh hút thuốc, khi đèn báo cháy phát tín hiệu báo động, tiếp viên mới phát hiện).

Tác hại ghê gớm của thuốc lá hầu như ai cũng biết và được cảnh báo từ cả thế kỷ trước. Đồng ý rằng hút thuốc lá là quyền cá nhân nhưng để ảnh hưởng đến người khác thì phải nghiêm khắc xử lý. Để cho các "ống khói di động" nhởn nhơ khắp nơi như hiện nay cũng không hoàn toàn đổ lỗi cho những người kém ý thức mà còn phải xem lại việc xử lý hành vi này như thế nào.

Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá được Quốc hội thông qua năm 2012, trong đó quy định rất cụ thể mức xử phạt hành vi vi phạm, từ hút thuốc nơi công cộng, buôn bán thuốc lá... Nhiệm vụ phòng chống tác hại của thuốc lá được giao cụ thể từng bộ, ngành, địa phương. Hơn 7 năm qua, chưa nói đến những công việc to tát khác, chỉ riêng hành vi dễ thấy nhất, dễ xử lý nhất là xử phạt người hút thuốc nơi công cộng hầu như chỉ đếm được trên đầu ngón tay. Ít xử phạt đã đành, mà mức phạt vài trăm ngàn đồng như hiện nay cũng khó răn đe được ai.

Có một thực tế là những người nghiện thuốc lá xem thường quy định xử phạt trong nước nhưng khi đi du lịch ở nước ngoài như Nhật, Mỹ, Singapore... lại rất nghiêm túc, ít dám vi phạm. Nguyên nhân cũng dễ hiểu bởi cơ quan công lực những nơi này nghiêm khắc, không thỏa hiệp và mức phạt rất nặng. Đơn cử như ở Nhật, hút thuốc nơi công cộng bị phạt đến 2.700 USD. Phạt một lần làm cạn sạch tiền túi thì dù nghiện hút cũng không dám tái phạm.

Nhưng chống thuốc lá không chỉ phạt hành vi, còn rất nhiều quy định chặt chẽ nhưng đã bị bỏ qua như cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi; cấm tiếp thị, khuyến mại thuốc lá dưới mọi hình thức..., trong khi đây là những nguyên nhân khởi phát làm tăng lượng người hút thuốc lá. Hầu như con đường nào cũng có tiệm bán thuốc lá, hàng quán nào cũng có sẵn thuốc lá và nguy hại hơn đứa trẻ nào cũng có thể mua thuốc lá thì phạt hành vi hút thuốc nơi công cộng sẽ chẳng mấy tác dụng.

114 người bị phạt - một con số quá nhỏ với những vi phạm đang diễn ra hằng ngày và lọt thỏm giữa cả triệu người hút thuốc lá trên cả nước. Không quyết liệt, không nghiêm khắc thì khói thuốc độc hại sẽ tràn lan khắp nơi, số người nghiện sẽ luôn được bổ sung bằng những người rất trẻ. 

Hồ Phi