Thông tư mới kiểm định đại học: Giảm tiêu chuẩn, tăng chất lượng

Bộ GD-ĐT vừa ban hành Thông tư số 20/2026/TT-BGDĐT về kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục ĐH, thay thế quy định cũ sau gần một thập kỷ áp dụng. Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận hoàn toàn mới: Không còn dừng ở "đạt chuẩn" mà hướng đến cải tiến chất lượng liên tục, tiệm cận chuẩn khu vực và quốc tế, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của các trường đại học (ĐH) Việt Nam.

Tinh gọn tiêu chuẩn, đổi mới cách đánh giá

Thông tư mới được xây dựng trên cơ sở kế thừa quy định hiện hành, đồng thời tham chiếu có chọn lọc các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là bộ tiêu chuẩn của mạng lưới các trường ĐH Đông Nam Á (AUN-QA).

Một trong những thay đổi nổi bật là việc tinh gọn bộ tiêu chuẩn đánh giá. Nếu trước đây hệ thống kiểm định gồm 25 tiêu chuẩn với 111 tiêu chí thì nay được rút xuống còn 15 tiêu chuẩn và 60 tiêu chí. 

Các tiêu chuẩn được cấu trúc theo ba nhóm chính gồm: Chiến lược – Hệ thống – Kết quả, giúp giảm trùng lặp, tập trung vào các yếu tố cốt lõi và phản ánh đầy đủ chu trình quản trị chất lượng của cơ sở giáo dục ĐH.

Không chỉ dừng ở việc tinh giản, phương thức đánh giá cũng được đổi mới theo hướng thực chất. Thay vì nặng về kiểm tra hồ sơ, minh chứng, việc kiểm định sẽ dựa trên cách hệ thống bảo đảm chất lượng vận hành và hiệu quả thực tế mà cơ sở giáo dục đạt được.

Cách tiếp cận này được đánh giá phù hợp với xu hướng quốc tế, khi chất lượng không còn là "giấy tờ đạt chuẩn" mà là kết quả vận hành và giá trị thực mang lại cho người học và xã hội.

Tăng minh bạch, thúc đẩy cải tiến chất lượng liên tục

Một điểm nhấn quan trọng của thông tư là chuyển từ kiểm định dựa trên "tuân thủ quy định" sang "cải tiến chất lượng liên tục". Theo đó, chất lượng được đánh giá không chỉ ở mức đáp ứng tiêu chuẩn tối thiểu mà còn dựa trên mức độ đạt được mục tiêu do chính cơ sở giáo dục xác lập, phù hợp với yêu cầu pháp luật và nhu cầu xã hội.

Thông tư quy định 3 mức đánh giá gồm: Đạt, đạt có điều kiện và không đạt. Trong đó, mức "đạt có điều kiện" cho phép các trường có thêm thời gian hoàn thiện những tiêu chí còn hạn chế, vừa đảm bảo duy trì chuẩn chất lượng, vừa tạo dư địa cải tiến.

Bên cạnh đó, yêu cầu minh bạch được tăng cường khi các cơ sở giáo dục phải công bố báo cáo tự đánh giá và báo cáo đánh giá ngoài. Điều này giúp nâng cao trách nhiệm giải trình trước xã hội, đồng thời tạo kênh thông tin rõ ràng cho người học.

Thông tư cũng nhấn mạnh vai trò của hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong (IQA), yêu cầu các trường xây dựng và vận hành dựa trên dữ liệu, gắn với chiến lược phát triển. Đây là bước chuyển từ mô hình phụ thuộc vào kiểm định bên ngoài sang quản trị chất lượng nội tại, góp phần hình thành văn hóa chất lượng trong toàn hệ thống.

Theo quy định mới, chu kỳ kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục ĐH là 5 năm với quy trình gồm tự đánh giá, đánh giá ngoài và công nhận đạt chuẩn. Thông tư được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, thúc đẩy hội nhập quốc tế và cải thiện chất lượng nguồn nhân lực trong bối cảnh mới.