Tranh luận việc thu phí qua eo biển Malacca

Ý tưởng của Indonesia về việc thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Malacca đang gây ra cuộc tranh luận tại khu vực. Cụ thể, Bộ trưởng Tài chính Indonesia Purbaya Yudhi Sadewa hôm 22-4 đề xuất rằng các quốc gia dọc Malacca có thể thu phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển này, tương tự kế hoạch của Iran đối với eo biển Hormuz.

Ông Purbaya cho biết ý tưởng này phù hợp với chỉ đạo của Tổng thống Prabowo Subianto về việc nâng cao vai trò của Indonesia trong thương mại toàn cầu. Qua đó, thúc đẩy Indonesia bắt đầu suy nghĩ chủ động và quyết liệt hơn trong việc tận dụng các nguồn lực của mình. Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Purbaya, bất kỳ động thái thu phí nào như thế cũng đều phải có sự tham gia của Malaysia và Singapore - 2 quốc gia ven biển khác dọc theo eo biển Malacca.

Phản ứng trước đề xuất nêu trên, Bộ trưởng Ngoại giao Malaysia Mohamad Hasan cho rằng không quốc gia nào có thể đơn phương quyết định quyền tiếp cận eo biển Malacca, tuyến đường thủy hẹp liên quan nước này và Singapore, Indonesia, Thái Lan. Ông nhấn mạnh mọi quyết định liên quan đều cần có sự phối hợp giữa 4 quốc gia này - vốn đã ký kết một thỏa thuận chung về tuần tra và an ninh ở eo biển Malacca.

Trong khi đó, theo kênh Channel NewsAsia, Bộ trưởng Ngoại giao Singapore Vivian Balakrishnan nhấn mạnh tuyến hàng hải đi qua các eo biển Malacca và Singapore phải luôn mở cho mọi quốc gia. "Chúng tôi sẽ không tham gia bất kỳ nỗ lực nào nhằm đóng cửa, cản trở hoặc áp đặt phí qua lại trong khu vực lân cận của mình" - ông Balakrishnan cho biết tại một sự kiện của đài CNBC hôm 22-4.

Ông Balakrishnan lưu ý rằng Singapore, Indonesia và Malaysia có lợi ích chiến lược chung trong việc duy trì hoạt động của các eo biển Malacca và Singapore luôn thông suốt. Ông nhấn mạnh cả 3 nước đều là những nền kinh tế phụ thuộc vào thương mại và cùng phối hợp để bảo đảm quyền tự do lưu thông qua các tuyến đường thủy này.

Các diễn biến mới nhất cho thấy Indonesia bắt đầu xem xét lại ý tưởng trên. Tờ The Straits Times thông tin ông Purbaya đã giảm nhẹ đề xuất, viện dẫn những ràng buộc pháp lý và tầm quan trọng của thương mại toàn cầu. Điều này cho thấy phát biểu ban đầu có thể chỉ mang tính thăm dò, hơn là một tuyên bố chính sách chính thức.

Dù vậy, sự việc cũng cho thấy căng thẳng liên quan đến các tuyến hàng hải chiến lược có thể nhanh chóng lan rộng, không chỉ dừng lại ở eo biển Hormuz mà còn ảnh hưởng tới cả Đông Nam Á. Trong bối cảnh các tuyến vận tải biển toàn cầu đang bị giám sát chặt chẽ hơn, mọi đề xuất về việc thu phí qua eo biển Malacca đều có thể làm dấy lên lo ngại vượt ra ngoài khu vực.

Về mặt địa lý, eo biển Malacca dài 900 km, chủ yếu nằm giữa Malaysia, Indonesia và Singapore. Đây là tuyến hàng hải huyết mạch nối liền Ấn Độ Dương với Thái Bình Dương, đồng thời vận chuyển phần lớn hàng hóa thương mại và năng lượng toàn cầu.

Mỗi ngày, hơn 200 tàu thuyền - gồm tàu container, tàu chở dầu và tàu hàng rời - đi qua eo biển Malacca, tương đương hơn 90.000 lượt tàu mỗi năm, vận chuyển khoảng 25% tổng khối lượng hàng hóa thương mại toàn cầu. Con số này nhiều gần gấp đôi lượng tàu đi qua Hormuz dù eo biển Malacca hẹp hơn nhiều, với điểm hẹp nhất chỉ rộng khoảng 2,7 km.