Trung Quốc siết giám sát ngành AI

Trung Quốc đang siết chặt giám sát ngành trí tuệ nhân tạo (AI) giữa lúc cạnh tranh địa chính trị với Mỹ ngày càng gay gắt quanh công nghệ này.

Trong bước đi đáng chú ý, Ủy ban Cải cách và Phát triển quốc gia Trung Quốc (NDRC) hôm 27-4 ra thông báo, theo đó Văn phòng Cơ chế thẩm tra an ninh đầu tư nước ngoài thuộc NDRC quyết định cấm đầu tư nước ngoài vào thương vụ thâu tóm Công ty Khởi nghiệp Manus theo quy định của pháp luật, đồng thời yêu cầu các bên liên quan hủy bỏ giao dịch này. Thông báo không cho biết thêm chi tiết cũng như không trực tiếp nêu tên bên mua - hãng Meta (Mỹ).

Đài Al Jazeera nhận định với bước đi trên, Trung Quốc đang tăng cường "soi" các khoản đầu tư từ Mỹ vào doanh nghiệp nội địa phát triển công nghệ tiên phong. Động thái này cũng cho thấy mối lo ngại ngày càng tăng của Bắc Kinh trước việc các công ty Mỹ thâu tóm nhân tài AI và tài sản trí tuệ của Trung Quốc. Dù vậy, hiện chưa rõ Trung Quốc dựa trên cơ sở nào để tìm cách hủy bỏ một thỏa thuận liên quan đến một công ty có trụ sở tại Singapore, cũng như thương vụ đã hoàn tất này sẽ được đảo ngược thế nào.

Được thành lập tại Trung Quốc vào năm 2022 và chuyển trụ sở sang Singapore hồi năm 2025, Manus cung cấp các tác nhân AI đa dụng được thiết kế để thực hiện những nhiệm vụ phức tạp với mức can thiệp tối thiểu từ con người. Vào tháng 12-2025, Meta thông báo mua lại Manus với giá 2 tỉ USD, đánh dấu trường hợp hiếm hoi khi một tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ mua lại một công ty AI có liên hệ chặt chẽ với Trung Quốc. Thương vụ được kỳ vọng sẽ giúp mở rộng các sản phẩm và dịch vụ AI trên toàn bộ hệ sinh thái nền tảng của Meta. Tuy nhiên, Trung Quốc hồi tháng 1-2026 cho biết sẽ tiến hành điều tra liệu thương vụ này có phù hợp với các luật và quy định hiện hành của nước này hay không.

Không dừng lại ở đó, theo trang Bloomberg, NDRC cùng các cơ quan khác trong những tuần gần đây còn yêu cầu các công ty khởi nghiệp AI chủ chốt phải từ chối vốn từ nhà đầu tư Mỹ nếu chưa được phê duyệt rõ ràng. Ông Liu Xu, chuyên gia tại Viện Chiến lược quốc gia thuộc Đại học Thanh Hoa, nhận định các thương vụ liên quan đến công nghệ tiên tiến đang bị giám sát chặt chẽ, đặc biệt là những thương vụ thâu tóm từ nước ngoài nhắm vào doanh nghiệp công nghệ cao hoặc các công ty có định giá lớn. Ông cho biết thêm các thương vụ có nguy cơ để mất quyền kiểm soát bằng sáng chế quan trọng hoặc khiến công nghệ rơi vào tay nước ngoài cũng bị "soi" gắt gao.

Phản ứng trước thông báo mới nhất từ NDRC, Meta khẳng định thương vụ hoàn toàn tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành. Trong khi đó, một phát ngôn viên Nhà Trắng nêu rõ chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ tiếp tục bảo vệ ngành công nghệ của Mỹ trước mọi sự can thiệp không phù hợp từ nước ngoài. Quyết định liên quan đến Manus được đưa ra chỉ vài tuần trước khi ông Donald Trump dự kiến có chuyến thăm Trung Quốc và được kỳ vọng thảo luận với Chủ tịch Tập Cận Bình về các nội dung như đầu tư, tiếp cận công nghệ, AI và thương mại. Hiện chưa rõ liệu tranh cãi về thương vụ trên có đủ quan trọng đối với Washington để được đưa vào nội dung thảo luận hay không.

Mặt khác, một số nhà phân tích cho rằng quyết định của Trung Quốc liên quan đến Manus phần lớn mang tính biểu tượng. Việc đảo ngược thương vụ ở thời điểm này là bất khả thi do dòng vốn và chuyển giao công nghệ đã hoàn tất. Theo trang Bloomberg, Meta đã tích hợp mã nguồn của Manus vào các dịch vụ của mình. Trong khi đó, Bắc Kinh có rất ít đòn bẩy đối với Meta, nhất là khi các dịch vụ chủ lực của hãng, trong đó có Facebook và Instagram, đều bị cấm tại nước này.