Truy xuất nguồn gốc sầu riêng: Bước đi tất yếu

Từ ngày 1-7 tới, ngành sầu riêng Việt Nam sẽ chính thức triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc nhằm minh bạch chuỗi cung ứng, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường xuất khẩu.

Yêu cầu cấp thiết

Tại hội nghị tập huấn triển khai hệ thống thí điểm truy xuất nguồn gốc sầu riêng khu vực Tây Nguyên mới đây, ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết ngành hàng sầu riêng đang tăng trưởng nhanh, đặc biệt tại Tây Nguyên - vùng sản xuất trọng điểm của cả nước. Tuy nhiên, hoạt động sản xuất, tiêu thụ và xuất khẩu thời gian qua vẫn còn nhiều hạn chế liên quan đến kiểm soát chất lượng, quy trình canh tác và tính minh bạch của sản phẩm.

Theo ông Long, việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc là yêu cầu cấp thiết, không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn hỗ trợ doanh nghiệp và nông dân trong quá trình sản xuất, xuất khẩu. "Truy xuất nguồn gốc là yêu cầu tất yếu để ngành sầu riêng hội nhập sâu hơn với thị trường quốc tế, qua đó nâng cao uy tín và vị thế của sầu riêng Việt Nam" - ông Long nhấn mạnh.

Đây cũng là lần đầu tiên ngành sầu riêng có hệ thống truy xuất nguồn gốc được triển khai theo hướng đồng bộ, kết nối dữ liệu xuyên suốt từ khâu sản xuất, thu hoạch đến tiêu thụ và xuất khẩu. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hệ thống sẽ tiếp tục được hoàn thiện trong quá trình vận hành để phù hợp hơn với thực tế sản xuất.

Theo bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, việc triển khai thí điểm tại Tây Nguyên là bước đi mang tính chiến lược nhằm chuẩn hóa quy trình sản xuất, quản lý chất lượng từ vùng trồng đến tay người tiêu dùng. Bà cho rằng hệ thống này không chỉ giúp minh bạch thông tin sản phẩm mà còn góp phần hạn chế hàng giả, hàng nhái, nâng cao niềm tin của người tiêu dùng và uy tín thương hiệu sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Tại khu vực ĐBSCL, UBND tỉnh Đồng Tháp cũng vừa ban hành kế hoạch triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035. Trong đó, sầu riêng là một trong những ngành hàng được ưu tiên triển khai nhằm nâng cao chất lượng và đáp ứng yêu cầu xuất khẩu ngày càng khắt khe.

Theo kế hoạch, hệ thống truy xuất nguồn gốc sẽ được áp dụng xuyên suốt từ khâu sản xuất, thu hoạch, sơ chế, chế biến, bảo quản đến vận chuyển và tiêu thụ. Ngoài sầu riêng, các ngành hàng nông sản chủ lực và sản phẩm phục vụ xuất khẩu của tỉnh cũng sẽ từng bước tham gia hệ thống này.

Ngay trong năm 2026, Đồng Tháp dự kiến thí điểm truy xuất nguồn gốc tại ít nhất một cơ sở sơ chế, đóng gói sầu riêng. Tỉnh đồng thời rà soát hạ tầng công nghệ, cơ sở vật chất để bảo đảm hệ thống vận hành ổn định, an toàn và kết nối đồng bộ với hệ thống truy xuất nguồn gốc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Mục tiêu đến năm 2030, 100% mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói của tỉnh sẽ được nước nhập khẩu phê duyệt sẽ tham gia hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Cần triển khai đồng bộ

Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, cho biết giai đoạn đầu triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc sầu riêng, hiệp hội sẽ phối hợp với doanh nghiệp triển khai mô hình thí điểm trên quy mô nhỏ trước khi nhân rộng toàn hệ thống. Một doanh nghiệp sẽ được chọn làm điểm để hoàn thiện quy trình kỹ thuật, vận hành và kết nối dữ liệu. Theo ông Trung, việc tham gia truy xuất nguồn gốc và liên kết chuỗi không chỉ là yêu cầu từ phía thị trường mà còn là trách nhiệm của các vùng trồng trong việc giữ gìn thương hiệu sầu riêng Đắk Lắk.

Hiện Đắk Lắk có khoảng 45.000 ha sầu riêng, được xem là một trong những "thủ phủ" sầu riêng lớn nhất cả nước và giữ vai trò trung tâm vùng nguyên liệu của Tây Nguyên. Để ngành hàng phát triển bền vững, ông Trung cho rằng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó minh bạch chuỗi cung ứng thông qua truy xuất nguồn gốc là nhiệm vụ then chốt. "Đây là bước quan trọng để số hóa toàn bộ chuỗi sản xuất từ người nông dân đến bàn ăn" - ông Trung nói.

Theo đại diện Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, tư duy kiểm soát an toàn thực phẩm cũng cần thay đổi theo hướng kiểm soát ngay từ khâu thu gom tại vườn thay vì chỉ kiểm nghiệm khi đưa vào nhà máy.

Ngoài ra, doanh nghiệp xuất khẩu cần đóng vai trò trung tâm trong chuỗi liên kết, tham gia hướng dẫn nông dân sản xuất đúng quy trình kỹ thuật, đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu, đồng thời phối hợp với cơ quan chức năng giám sát chất lượng sau thu hoạch.

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, nhiều ý kiến đề xuất cần có cơ chế thuận lợi hơn để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nhà máy chế biến, trung tâm kiểm nghiệm ngay tại vùng nguyên liệu nhằm nâng cao năng lực kiểm định và giảm áp lực logistics.

Hiện Đắk Lắk đã có trung tâm kiểm nghiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ hoạt động trên địa bàn. Một số doanh nghiệp cũng đang đầu tư thêm các phòng kiểm nghiệm phục vụ xuất khẩu. Tuy nhiên, với quy mô vùng nguyên liệu lớn, địa phương vẫn cần thêm nhiều đơn vị đủ điều kiện tham gia chuỗi kiểm nghiệm và xuất khẩu.

Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk kiến nghị các cơ quan chức năng sớm tháo gỡ vướng mắc liên quan đến thủ tục hành chính, thuế và cơ chế đầu tư để doanh nghiệp thuận lợi hơn trong hoạt động sản xuất, kiểm nghiệm và xuất khẩu, hạn chế tình trạng ùn tắc như thời gian qua.