Việt Nam triển khai xét nghiệm chỉ dấu sinh học phát hiện sớm bệnh Alzheimer

Ngày 6-2, Bệnh viện Lão khoa Trung ương và Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh công bố "Chương trình hợp tác toàn diện trong lĩnh vực phòng ngừa, chẩn đoán, điều trị, chăm sóc và quản lý sa sút trí tuệ, Alzheimer ở người cao tuổi".

Trọng tâm của hợp tác này là nghiên cứu triển khai phương pháp xét nghiệm mới với công nghệ hiện đại hàng đầu thế giới để dễ dàng chẩn đoán sớm và chính xác bệnh Alzheimer, từ đó giúp điều trị hiệu quả và quản lý tiến trình của bệnh tốt hơn. Hợp tác và nghiên cứu này sẽ được thực hiện với thời gian dài chưa từng có, trong vòng 10 năm và trên quy mô rất lớn khi triển khai đa trung tâm tại Bệnh viện Lão khoa Trung ương và các Bệnh viện đa khoa Tâm Anh tại Hà Nội và TP HCM. Dự kiến, dự án sẽ chính thức thu tuyển người bệnh xét nghiệm từ tháng 4-2026.

Hợp tác tiên phong và đột phá này là hành động hiện thực hóa những chủ trương quan trọng của Bộ Chính trị trong các Nghị quyết 57, 68 và 72 khi hai bên cùng nhau triển khai ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại hàng đầu thế giới để hỗ trợ chẩn đoán và điều trị, quản lý những bệnh lý có tác động nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và gánh nặng y tế. Nhờ đó, người dân Việt Nam có cơ hội tiếp cận y tế công nghệ cao đẳng cấp thế giới ngay trong nước thuận tiện và kịp thời.

Việt Nam là một trong 10 quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới, kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của các bệnh thần kinh - thoái hóa, đặc biệt là Alzheimer và các dạng sa sút trí tuệ. Một nghiên cứu cho thấy có khoảng 4,5% người Việt trên 60 tuổi mắc sa sút trí tuệ.

Tuy nhiên, việc chẩn đoán sớm, chính xác bệnh Alzheimer hiện nay còn nhiều hạn chế, do nhận thức xã hội, công nghệ, phương pháp, kỹ thuật. Người bệnh thường được phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn.

Vì thế, lần đầu tiên, hai bệnh viện là Tâm Anh và Lão khoa Trung ương cùng nhau nghiên cứu triển khai ứng dụng các dấu ấn sinh học (biomarkers) trong máu được xem là "cuộc cách mạng" trong y khoa giúp chẩn đoán sớm sa sút trí tuệ, cho phép nhận diện quá trình bệnh sinh ngay từ giai đoạn rất sớm, với vai trò tương tự như xét nghiệm cholesterol trong phòng ngừa bệnh tim mạch.

Biomarkers là các phân tử sinh học có thể đo lường được trong cơ thể (máu, dịch não tủy, nước tiểu…) phản ánh tình trạng sinh lý hoặc bệnh lý. Phương pháp biomarkers cho kết quả chính xác cao, có thể thực hiện rộng rãi với chi phí thấp - điều kiện quan trọng để hướng tới triển khai tầm soát Alzheimer cộng đồng.

GS.TS. Phạm Thắng - Cố vấn cao cấp Bệnh viện Lão khoa Trung ương - đánh giá: "Với một biomarker ở trong máu thực hiện xét nghiệm đơn giản chỉ mấy phút và có thể biết 20 năm nữa người đó có bị bệnh Alzheimer hay không. Tôi tin chắc đây sẽ là một cuộc cách mạng trong chẩn đoán sớm, theo dõi và quản lý bệnh Alzheimer".

PGS.TS Nguyễn Trung Anh - Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương - kỳ vọng mô hình hợp tác chuyên sâu, dài hạn và bền vững này góp phần phát hiện sớm và can thiệp sớm giúp làm chậm tiến triển bệnh, giảm thời gian phụ thuộc chăm sóc, giảm chi phí y tế dài hạn và nâng cao chất lượng sống người cao tuổi.

Việc xây dựng ngân hàng sinh học biobank, nghiên cứu theo dõi dọc và ứng dụng biomarker trong chẩn đoán Alzheimer sẽ đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào bản đồ nghiên cứu thần kinh học toàn cầu, mở ra cơ hội hợp tác và công bố khoa học quốc tế.

Phát biểu tại lễ ký kết, TS.BS Nguyễn Ngô Quang - Cục trưởng Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo, Bộ Y tế - đánh giá cao tinh thần sẵn sàng đồng hành, đầu tư cho khoa học, trách nhiệm xã hội của Hệ thống BVĐK Tâm Anh.

Ông Ngô Chí Dũng, Chủ tịch HĐQT Hệ thống BVĐK Tâm Anh, nhấn mạnh dự án thể hiện quyết tâm đầu tư cho khoa học, công nghệ cao, đưa y tế Việt Nam bắt kịp thế giới về những vấn đề mới mang tính thời đại. Hợp tác sẽ phát huy được thế mạnh của cả y tế tư nhân và công lập nhằm đem lại giá trị lớn cho xã hội, không chỉ với bệnh Alzheimer mà còn có thể mở rộng hơn ở nhiều bệnh lý, lĩnh vực chăm sóc sức khỏe khác.