Bác sĩ cảnh báo: Sĩ tử dễ khủng hoảng, đổ bệnh sau kỳ thi

Kỳ thi tốt nghiệp THPT khép lại thường được xem là cột mốc "giải phóng" sau nhiều tháng căng thẳng. Tuy nhiên, dưới góc nhìn y khoa, đây lại là giai đoạn cơ thể và tâm trí học sinh dễ tổn thương nhất. Không ít sĩ tử đổ bệnh, rối loạn cảm xúc, thậm chí cần can thiệp chuyên khoa ngay sau khi rời phòng thi.

"Hiệu ứng thả lỏng" sau kỳ thi

BS Nguyễn Huy Hoàng, Hội Thể thao dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho hay trong suốt giai đoạn ôn thi, cơ thể học sinh vận hành như đang ở trạng thái "báo động cao". Hệ thần kinh giao cảm liên tục kích hoạt, khiến hormone stress như cortisol và adrenaline tăng mạnh. Nhờ đó, cơ thể duy trì sự tỉnh táo, tập trung và có thể "chịu đựng" cường độ học tập dày đặc.

Điểm đáng chú ý là cortisol không chỉ giúp chống stress mà còn tạm thời ức chế hệ miễn dịch. Điều này giải thích vì sao nhiều học sinh gần như "khỏe bất thường" trong lúc ôn thi, dù ăn ngủ thất thường. Cơ thể lúc đó đang ưu tiên năng lượng cho não bộ, đồng thời "che giấu" các phản ứng viêm.

Khi kỳ thi kết thúc, áp lực biến mất đột ngột. Nồng độ cortisol giảm nhanh khiến hệ miễn dịch rơi vào trạng thái trống. Đây chính là lúc virus, vi khuẩn dễ tấn công. Đồng thời, các phản ứng viêm bị kìm nén trước đó bắt đầu bùng phát.

Trên lâm sàng, bác sĩ ghi nhận hàng loạt biểu hiện xuất hiện ngay sau thi: cảm cúm, đau đầu, đau cơ, viêm họng, rối loạn tiêu hóa. Một số trường hợp nặng hơn có thể khởi phát bệnh tự miễn, viêm da hoặc hội chứng ruột kích thích. Đây là biểu hiện điển hình của "hiệu ứng thả lỏng" – khi cơ thể "sụp xuống" sau thời gian dài gồng mình.

Suy nhược thể chất và rối loạn sinh học sau thi

Bên cạnh bệnh cấp tính, nhiều học sinh rơi vào trạng thái suy nhược kéo dài. Nguyên nhân đến từ việc thiếu ngủ, lạm dụng caffeine, ăn uống thất thường trong thời gian ôn thi.

Giấc ngủ là yếu tố bị ảnh hưởng rõ nhất. Không ít học sinh duy trì thói quen thức khuya trong nhiều tháng. Khi kỳ thi kết thúc, cơ thể không thể lập tức quay lại nhịp sinh học bình thường. Tình trạng khó ngủ, ngủ chập chờn hoặc thức giấc giữa đêm kéo dài nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần.

Rối loạn giấc ngủ kéo theo hàng loạt hệ lụy. Não bộ không được phục hồi đúng mức, khiến cảm giác mệt mỏi luôn hiện diện. Khả năng tập trung giảm, trí nhớ suy yếu. Da trở nên xỉn màu, dễ nổi mụn do rối loạn nội tiết.

Một vấn đề đáng lo khác là sụt cân ngoài ý muốn. Nhiều học sinh mất cảm giác thèm ăn, hệ tiêu hóa hoạt động kém hiệu quả. Nếu cân nặng giảm trên 5% trong thời gian ngắn, đây là dấu hiệu cần theo dõi y khoa. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân không chỉ nằm ở thể chất mà còn liên quan đến rối loạn tâm lý.

Khủng hoảng tâm lý trong thời gian đợi và nhận kết quả

Khi mục tiêu duy nhất trong nhiều năm đột ngột biến mất, các em rơi vào trạng thái mất phương hướng.

Giai đoạn chờ điểm thi thường là đỉnh điểm của căng thẳng tâm lý. Áp lực không chỉ đến từ bản thân mà còn từ gia đình và môi trường xung quanh. Chỉ một sai lệch nhỏ về điểm số cũng có thể ảnh hưởng đến cơ hội vào ĐH khiến nỗi lo càng trở nên nặng nề.

Các nghiên cứu tại TPHCM cho thấy tỉ lệ học sinh có biểu hiện lo âu và trầm cảm ở mức đáng báo động. Chỉ một phần nhỏ không có triệu chứng. Trong khi đó, nhiều em rơi vào mức độ lo âu nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng.

Thực tế lâm sàng ghi nhận nhiều trường hợp đáng chú ý. Có học sinh chỉ thiếu 0,02 điểm so với điểm chuẩn dự kiến nhưng rơi vào trạng thái mất ngủ, khóc đêm và được chẩn đoán trầm cảm. Một số em khác hình thành hành vi cưỡng chế, liên tục kiểm tra thông tin điểm số, không thể kiểm soát suy nghĩ tiêu cực.

Đáng lo hơn là tình trạng "lây lan cảm xúc" trong gia đình. Phụ huynh lo lắng quá mức có thể vô tình làm tăng áp lực cho con. Có trường hợp cả cha mẹ và con đều phải điều trị tâm lý cùng lúc.

Ở mức độ nặng, một số học sinh xuất hiện hành vi tự làm hại bản thân hoặc rối loạn tâm thần, cần nhập viện điều trị. Những ca này thường đến bệnh viện muộn, khi tình trạng đã nghiêm trọng.