Những ngày qua, mưa trái mùa diễn ra giữa nắng nóng khiến người dân TP HCM cảm giác dễ chịu. Nhưng không ít nơi rơi vào tình cảnh ngược lại. Điển hình như hơn 2.000 hộ dân sống trong các căn hộ ở khu chung cư Ehome 3 (phường An Lạc, quận Bình Tân, TP HCM) đang chịu mùi hôi thối từ cá chết ở một hồ nước gần đó.

Cá chết... theo hẹn

Sự việc xuất phát từ cơn mưa tối thứ bảy (ngày 3-4) khiến hơn 2 tấn cá tự nhiên từ một hồ nước (theo quy hoạch sẽ làm công viên cây xanh) bỗng nổi đầy hồ. Đến trưa 4-4, nắng gắt diễn ra khiến cá chết hàng loạt và trương phình bốc mùi hôi thối. Chị Trần Hằng, ngụ tầng 12, block A3 chung cư Ehome 3, cho biết dù đã đóng kín cửa sổ và cửa phòng ngủ nhưng mùi hôi thối từ xác cá đang phân hủy vẫn nồng nặc. Không ít hộ đã bỏ nhà ra thuê khách sạn gần đó ở tạm.

Ghi nhận của phóng viên, hồ này diện tích chừng 5.000 m2, hàng ngàn con cá rô, chép chết nằm xếp chồng lên nhau khiến nước hồ bốc mùi hôi thối và đặc quánh. Đứng quan sát khoảng 10 phút phải rời đi vì cảm giác rất khó thở.

TP HCM: Cá chết hàng loạt đến bao giờ? - Ảnh 1.

Công nhân Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị TP HCM thu dọn cá chết trên kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè

Hồ nước trên không phải là nơi duy nhất xảy ra hiện tượng cá chết hàng loạt sau mưa khuya 3-4. Liên tục 2 ngày qua, Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị TP HCM phải căng mình vớt hơn 8 tấn cá trên kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè. Một công nhân trực tiếp thực hiện vớt cá cho biết không bất ngờ về hiện tượng này bởi gần như nhiều năm nay, cứ mưa trái mùa xuất hiện cũng là lúc cá trên kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè "phơi bụng". "Năm nay cá chết chỉ có cá rô phi và cá chép. So với mọi năm lượng cá ít hơn vì trước đó chúng tôi đã tìm cách tỉa bớt cá để phù hợp mật độ nước" - công nhân trên cho biết.

Tương tự, tại kênh Tân Hóa - Lò Gốm (quận 6), kênh Tàu Hũ - Bến Nghé (đoạn qua quận 5, quận 1) những vệt trắng xuất hiện ven bờ. Đó là những con cá chép không chịu nổi cảnh nước từ xanh ngắt trở nên đen ngòm. Trong ngày 4-4, hàng chục công nhân làm việc cật lực để thu gom số lượng cá chết, ước tính gần 1,2 tấn.

Đâu là nguyên nhân?

Ông Tô Hoàng Giang, Chủ tịch UBND phường An Lạc, quận Bình Tân, cho biết đây không phải là lần đầu tiên hiện tượng cá chết tại hồ nước nằm cạnh chung cư Ehome 3 xảy ra. Cứ vào tháng 3, 4 mỗi năm xảy ra một đợt. Riêng lần này cá chết nhiều nhất từ trước đến nay. Nguyên nhân chính thức cần có sự đánh giá qua kiểm tra nguồn nước. Tuy nhiên, ghi nhận từ ban đầu cho thấy một hệ thống bờ kè giữa hồ và cống thoát nước gần đó bị vỡ do đợt triều cường gần đây nhất. Từ đó, nước sinh hoạt cùng nước bẩn chảy ngược vào hồ và kết hợp mưa dẫn đến chất lượng nước thay đổi làm cá chết.

"Đây là cá được người dân phóng sinh và sinh trưởng tự nhiên và không có chuyện chính quyền mua về thả" - ông Giang nói và cho biết sẽ kiến nghị UBND quận về việc xử lý hóa chất, bảo vệ môi trường tự nhiên bên trong hồ để tránh gây ô nhiễm.

TP HCM: Cá chết hàng loạt đến bao giờ? - Ảnh 2.

Đơn vị liên kết UBND phường An Lạc A, quận Bình Tân, TP HCM thu dọn cá chết ở một ao nước cạnh chung cư Ehome 3

Theo ông Huỳnh Minh Nhựt, Giám đốc Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị TP HCM, đặc thù kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè có đấu nối hệ thống ống cống, lâu nay rác thải tích tụ trong cống và khi mưa đổ ra kênh dẫn đến ô nhiễm. Ngoài ra, kênh không được đấu nối với sông, rạch nên gây ô nhiễm cục bộ. Khi trời mưa, hệ thống xử lý nước thải xung quanh kênh hoạt động hết công suất nhưng không đủ đáp ứng dẫn đến cá chết. Ngoài ra, người dân phóng sinh những loài cá không phù hợp với môi trường sống tại đây rất dễ chết khi nước dưới kênh thay đổi.

Báo cáo nhanh về hiện tượng cá chết trên các tuyến kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Tân Hóa - Lò Gốm, Tàu Hũ - Bến Nghé, Chi cục Thủy sản (thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn TP HCM) cho hay khi mưa, rác từ hệ thống ống cống đổ ra kênh từ đó che mất mặt nước dẫn đến lượng ôxy giảm; ngoài ra, nước đổ xuống mạnh khiến lớp bùn bên dưới tích tụ lâu ngày hòa tan trong nước làm gia tăng ô nhiễm khiến cá chết đồng loạt.

Cần hàng chục ngàn tỉ đồng

Theo Chi cục Thủy sản TP HCM, để khắc phục dứt điểm tình trạng cứ hễ mưa đầu mùa, trái mùa khiến cá trong kênh, ao, hồ chết thì nhất thiết phải hoàn thiện hệ thống thu gom, xử lý nước thải. Nghĩa là phải xây dựng hoàn thiện nhà máy xử lý nước thải khu vực Tây Sài Gòn, Bình Tân, Tân Hóa - Lò Gốm, Bắc Sài Gòn 1, 2, Tây Bắc, Nhà máy Xử lý nước thải cho kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè ở quận 2… Tổng số tiền đầu tư lên đến gần 40.000 tỉ đồng. "Nếu tình trạng nước còn ô nhiễm, cá sẽ tiếp tục chết trong những năm tiếp theo" - Chi cục Thủy sản TP HCM khẳng định.

Ủng hộ việc phải hoàn thiện hệ thống nhà máy xử lý nước thải, KTS Trần Vĩnh Nam còn cho rằng một đô thị có nhiều kênh, rạch như TP HCM là ưu điểm, bởi nếu biết tận dụng và phát huy sẽ tạo ra bản sắc riêng. Do đó, để kênh rạch hết ô nhiễm, ngoài việc hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải quy mô lớn, cần phân cấp ra các trạm xử lý nước thải nhỏ. "Nguồn kinh phí hoạt động hằng năm ở các trạm xử lý nước thải nhỏ sẽ do cộng đồng dân cư khu vực đó đóng góp" - KTS Trần Vĩnh Nam nói và cho hay đây là cách làm của Singapore.

Ngoài ra, theo KTS Trần Vĩnh Nam, đối với các con kênh như Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Tân Hóa - Lò Gốm, Tàu Hũ - Bến Nghé, TP cũng cần đầu tư mạnh cho hệ thống phun nước tạo cảnh quan. "Hệ thống này vừa tạo điểm nhấn cho dòng kênh vừa giúp tái tạo nguồn ôxy cho nước. Từ đó, khi mưa hoặc sự cố nước thải đổ ra quá nhiều sẽ ít nhiều hạn chế được tình trạng cá chết hàng loạt như hiện nay" - KTS Nam đề xuất. 

Năm 2020, mưa trái mùa xuất hiện vào ngày 8-4 kéo theo gần 8 tấn cá chết trên kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè. Cũng trên con kênh này, năm 2018, gần 10 tấn cá phơi bụng sau cơn mưa. Đặc biệt, năm 2016, có đến 14 tấn cá chết trên con kênh này cũng chỉ sau 1 cơn mưa.
Bài và ảnh: LÊ PHONG