Biến rác thành phân hữu cơ

Từ những cọng rau, cơm thừa, trái cây héo úa, một vòng đời mới bắt đầu, để trở thành nguồn dinh dưỡng nuôi những luống rau xanh mướt giữa đảo xa. Mô hình tưởng chừng đơn giản ấy đang góp phần biến Đặc khu Côn Đảo (TPHCM) thành một điểm sáng về kinh tế tuần hoàn và bảo vệ môi trường.

Vòng đời mới của rác hữu cơ

Những ngày đầu mùa mưa, khu vườn ươm Q15 ở trung tâm Đặc khu Côn Đảo phủ một màu xanh mát mắt. Những luống rau muống, cải xanh, dưa leo, cà tím, rau thơm... phát triển tươi tốt dưới nắng gió biển khơi.

Ít ai biết rằng, nguồn dinh dưỡng nuôi dưỡng khu vườn này lại đến từ những thứ từng bị xem là rác bỏ đi. Từ căn bếp của hàng trăm hộ dân trên đảo, những phần rau thừa, trái cây hỏng, cơm nguội hay thức ăn dư được phân loại cẩn thận vào các thùng rác hữu cơ màu xanh. Sau khi được thu gom, chúng không kết thúc hành trình tại bãi rác mà tiếp tục bước vào một chu trình mới: trở thành phân hữu cơ phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Đó là kết quả của mô hình phân loại, thu gom và ủ rác hữu cơ thành phân compost mà Đặc khu Côn Đảo đang triển khai hiệu quả suốt gần ba năm qua.

Trong căn nhà nhỏ trên đường Nguyễn Huệ, chị Trần Kim Lệ Thi đã duy trì việc phân loại rác tại nguồn từ nhiều năm nay. Mỗi ngày, sau bữa cơm gia đình, chị đều tách riêng các loại rau củ thừa, canh cặn hay thức ăn hữu cơ vào một thùng chứa riêng. Công việc chỉ mất vài phút nhưng theo chị, ý nghĩa mang lại rất lớn. "Ban đầu nhiều người nghĩ phân loại rác khá phiền. Nhưng khi hiểu được lợi ích của việc làm này đối với môi trường, gia đình tôi tham gia rất tích cực. Tôi cũng vận động thêm nhiều chị em trong khu dân cư cùng thực hiện" - chị Thi chia sẻ.

Tháng 5-2023, Ban Quản lý Công trình công cộng huyện Côn Đảo (nay là Đặc khu Côn Đảo) phối hợp cùng các chuyên gia thuộc Dự án Giảm thiểu rác thải nhựa đại dương của WWF Việt Nam triển khai thí điểm mô hình ủ rác hữu cơ. Ban đầu chỉ có 42 hộ dân và 4 nhà hàng tại khu dân cư số 5 tham gia. Để người dân hiểu và thực hiện đúng, các đơn vị đã tổ chức nhiều lớp tập huấn hướng dẫn cách phân loại và xử lý rác hữu cơ ngay từ căn bếp gia đình.

Trong giai đoạn thí điểm, mỗi ngày có khoảng 110 kg rác hữu cơ được thu gom ủ thành phân bón cho cây trồng. Từ những kết quả tích cực ban đầu, mô hình nhanh chóng được nhân rộng trên toàn đảo.

Trách nhiệm với môi trường

Theo kỹ sư Nguyễn Trọng Nghĩa, Ban Quản lý Công trình công cộng Đặc khu Côn Đảo, nếu như những ngày đầu chỉ thu gom hơn 100 kg rác hữu cơ mỗi ngày thì hiện nay con số này đã tăng lên khoảng 300 kg. Toàn bộ lượng rác hữu cơ sau khi thu gom được đưa về kho của đơn vị tại khu Q15 để xử lý thành phân compost.

Nguồn phân hữu cơ này tiếp tục được sử dụng cho các hoạt động trồng trọt ngay trên đảo. Một phần sản phẩm rau, củ, quả sau thu hoạch phục vụ nhu cầu của cán bộ, công nhân viên đơn vị; phần còn lại được cung cấp cho người dân địa phương.

Sau gần 3 năm xây dựng và triển khai thực hiện mô hình thu gom, phân loại rác để vận hành cơ sở tái chế rác hữu cơ trên địa bàn toàn đảo, mô hình đã đạt được kết quả khá khả quan, hướng tới mục tiêu tăng 1% tỉ lệ tái sử dụng và tái chế rác tại nguồn ở Đặc khu Côn Đảo.

Bà Nguyễn Thị Mỹ Quỳnh, phụ trách Dự án giảm thiểu rác thải nhựa đại dương-WWF Việt Nam, cho biết: "Thông qua mô hình này giúp người dân hình thành thói quen phân loại rác thải tại nguồn, góp phần giảm thiểu lượng rác thải sinh hoạt thải ra môi trường mỗi ngày. Qua đó, chung tay cùng chính quyền địa phương giảm áp lực trong việc thu gom, xử lý rác thải và giảm chi phí dành cho công tác bảo vệ môi trường. Quan trọng hơn, mô hình đã tạo nên sự thay đổi trong nhận thức của người dân".

Khi một vỏ trứng, cọng rau được bỏ đúng chỗ, khi một túi rác hữu cơ được phân loại đúng cách, khi những luống rau xanh được nuôi lớn từ nguồn phân compost, đó không đơn thuần là câu chuyện xử lý rác thải. Đó là câu chuyện về trách nhiệm với môi trường, về sự chung tay của cộng đồng và về một hướng đi bền vững mà Đặc khu Côn Đảo đang kiên trì theo đuổi.